चंदगड तालुका

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.

चंदगड तालुका हा महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्याचा एक तालुका आहे. चंदगड हा महाराष्ट्रातील एक दुर्गम आणि मागास राहिलेला तालुका म्हणून सर्वपरिचित आहे. राजकीयदृष्ट्या हा तालुका महाराष्ट्राचा सर्वात शेवटचा तालुका (मतदार संघ) म्हणून ओळखला जातो.

चंदगड तालुक्याला जवळपास शहाण्णव लाख हेक्टर्स एवढे विस्तृत क्षेत्रफळ लाभले आहे. या विस्तृत क्षेत्रफळावर सर्वत्र एकसारखी भौगोलिक परिस्थिती आढळत नाही. साधारणपणे तालुक्याची पश्‍चिम आणि पूर्व अशा दोन विभागामध्ये सरळ-सरळ विभागणी करता येते. यापैकी पश्‍चिम भाग अतिपावसाळी, डोंगराळ आणि वनक्षेत्र असलेला आहे. तर पूर्वेला तुलनेत कमी पाऊस आणि सुपीक जमीन लाभली आहे. त्यामुळे दोन्ही विभागात शेती करण्याच्या पध्दतीमध्ये आणि घेतल्या जाणार्‍या पिकांमध्येही थोडाफार फरक दिसून येतो. पूर्वेला भातपेरणी (धुळवाफ) केली जाते. म्हणजे भात मातीत कुरीने पेरले जाते तर पश्‍चिमेला चिखल करून रोप लागण केली जाते. पश्‍चिमभाग कोकणी भाषिक प्रदेशाशी सलग्‍न आहे तर पूर्व भाग कानडी भाषिक प्रदेशाशी सलग्‍न आहे. त्यामुळे दोन्ही विभागात सांस्कृतिक भिन्‍नत्व दिसून येते. याचे एक उदाहरण म्हणजे तालुक्याच्या पूर्वेला कर्नाटकी बेंदूर आणि पश्‍चिमेला महाराष्ट्रीय बेंदूर साजरा केला जातो. त्यामुळे तालुक्यात चंडगडी बोलीची वेगवेगळी रुपे प्रत्ययास येतात, पूर्व चंदगडी आणि पश्चिम चंदगडी असे उपवर्गीकरणही तेथील बोली भाषेचे करता येते.

चंवगड तालुक्याची महती सांगणारी एक कविता कोवाडचे प्रसिद्ध कवी आणि कथाकार जयवंत जाधव यानी लिहिली आहे . या एका कविते वरुन आपण चंदगड समजून घेऊ शकतो ..(चंदगड तालुका गुणगान गीत )

*गडी चंदगडी*

गाजला चंदगड,सजला चंदगड,

मनात चंदगड, जनात चंदगड

राज्यात देशात जगात गाजतो हरघडी

इथले रहिवाशी आम्ही गडी चंदगडी

चंदगडी चंदगडी चंदगडी

मी चंदगडी चंदगडी चंदगडी

चंदगडी चंदगडी चंदगडी

आम्ही चंदगडी चंदगडी चंदगडी   ॥ धृ ॥

चंदगड नगरी भव्य मंदिर

कलाकुसर किती सुंदर

इथे देव रवळनाथ युगंधर

गर्दहिरवी झाडी भोवताली

कोदाळीस्थित देवी माऊली

भक्तांच्या नवसाला पावली

जागृत दैवत देव वैजनाथ

भक्त जमतो इथे गुणगात

भक्तांच्या डोईवर सदा हात

भजन किर्तनी रममान वारकरी

अध्यात्मिक आम्ही गडी चंदगडी ॥ १ ॥

अंबोलीसम सुंडी धबधबा धवल

स्वप्नवत आहे पाँईट स्वप्नवेल

महाबळेश्वर सिमलाही इथे फेल

ऐतिहासिक कलानिधीगड

स्वराज्यांत गणती गंधर्वगड

राजा महिपाळाचा महिपाळगड

नाव मोठे स्वराज्यात पारगडाचे

वास्तव्य होते इथे शिवरायांचे

वंशज शेलारमामा तानाजीचे

तरुणरक्तानं घेतली सैन्यात उडी  

देश रक्षणासाठी झाले हुतात्मे चंदगडी  ॥ २ ॥

पश्चिमपट्टा लाललाल माती

काळी सुपिक जमीन कर्याती

पिकतात धनधान्याचे मोती

तालुक्यात होते वतनदार

हेऱ्याचे सांवत इनामदार

कोवाडकर देसाई सरकार

ज्यांनी त्यांची जमीन कसली

सात बाराला नावे डसली

कुळकायद्याने जनता हसली

उताऱ्यासाठी डायरी केली उघडी

शेतीने समृद्ध आम्ही गडी चंदगडी ॥ ३ ॥

सीमेला खेटली राज्य दोन

शेजारी आहेत जिल्हे तीन

सात तालुके आहेत लागून

कोल्हापूर टाईप खुप बंधारे

धरणे जंगमहट्टी तिलारी जांबरे

कैक ठिकाणी लघु पाटबंधारे

हिरण्यकेशी घटप्रभा ताम्रपर्णी

मार्कंडेय तिलारी नदींचे पाणी

फिरले इथल्या सुपिक रानोरानी

निसर्ग हवापाणी जगात लै भारी

शेतीवाडीत रमतो आम्ही गडी चंदगडी ॥ ४॥

टपोरे दाणे भाताच्या तुर्‍यात

ऊस डोलतो कसा कुऱ्यात

असतो एक नंबर उताऱ्यात

वाटाना भुईमूग बिनिस हरभरा

प्रसिद्ध सोले दिडघे नि मसुरा

गहू मका आणि नाचना साजरा

इथल्या काजूची चव आगळी

पिकली पौष्टीक गोड रताळी

कुठे नारळ कुठे पिकते केळी

आंबे फणस करवंदाची झाडी

रानमेवा चाखतो गडी चंदगडी ॥ ५ ॥

इको,ओलमला खाजगी सवलत

शेतकऱ्यांचा सहकारी दौलत

तिन्ही कारखाने उभे डौलत

शिनोळी हलकर्णी एमआयडीसी

नाळ आधुनिक उद्योगाशी

रोजगार निर्माण झाले खाशी

तेल राईस मील झाले जोरदार

चिकण,काजूफॅक्टरीत रोजगार

आली धवलक्रांती दुधाची धार

विकासात घेतोय आता आघाडी

कष्टकरी उद्योगी आम्ही गडी चंदगडी ॥६॥

साहित्यात झाले नाव देशभर

कोवाडात जन्मले स्वामीकार

निर्माता दळवी विजयकुमार

पाडूरंग जाधव,पांडूरंग कुंभार

शंकर हदगल,पारु नाईक,केसरकर

नामदेव कांबळे,साबळे,चांदेकर

पाटील बी एन,हणमंत,के जे

शिवणगेकर,कोकीतकर खाडे बिर्जे

एकनाथ तात्यांचा 'ठोकळा' गाजे

जयवंत जाधव या गीताचे कवी

नंदकुमार मोरेंचा प्रबंध ' भाषा चंदगडी '

जयवंत जाधव या कवितेचे कवी चंदगडी' ॥ ७ ॥

चित्रकार जन्मले, गाजले निकम शाहीर

सुर्यकांत दळवी एक नट थोर

विकास 'जलवा' टीव्ही स्टार

इथले सारे शिक्षण दर्जेदार

घडले क्लासवन अधिकारी फार

खेळाडू जिद्दी आणि उर्जेदार

वल्लभ नि मनवाडकर राष्ट्रीय विनर

सुरज सिद्धार्थ प्रोकब्बडी स्टार

गोळा फेकीत बेनके किर्तीकुमार

शिवछत्रपती क्रीडा पुरकार पै.नाईक मारुती

महाराष्ट्र केसरी विष्णू जोशिलकर चंदगडी ॥ ८ ॥

प्रसिद्ध हाफ चड्डी चंदगडी

डोकीस शोभे टर्कीनची घडी

असा रुबाबदार गडी चंदगडी

नऊवारी साडी चंदगडी कास

गोलमोठा कुंकू कपाळी खास

आता नव्या फॅशनची मिजास

आहे मायेचा ओलावा खोल

नेहमी पाहुणचाराला मोल

चंदगडी भाषेचे प्रेमळ बोल

सुर पश्चिमेला कोकणी, पूर्वेला कानडी

प्रमाण भाषेतही खुलतो चंदगडी ॥ ९ ॥

नाट्य आणि सांस्कृतिक चळवळ

शेतकरी कामगारांची कळकळ

तरुण रक्तात राजकारण सळसळं

जेष्ठ तरुण नेत्यांत मोठी धडाडी

कुठे आघाडी तर कुठे बिघाडी

कोण प्रामाणिक कुणात लबाडी

आमदार झाले व्हीबी, व्ही.के .

नरसिंगराव पाटील होते दोघे

राजेश पाटलांचे नशीब चमके

मंत्री भरमूआण्णांना लाल दिव्याची गाडी

आणि राजकारणी आम्ही गडी चंदगडी  ॥ १० ॥

गाजला चंदगड,सजला चंदगड,

मनात चंदगड, जनात चंदगड

राज्यात देशात जगात गाजतो हरघडी

इथले रहिवाशी आम्ही गडी चंदगडी

चंदगडी चंदगडी चंदगडी

मी चंदगडी चंदगडी चंदगडी

चंदगडी चंदगडी चंदगडी

आम्ही चंदगडी चंदगडी चंदगडी   ॥ धृ ॥

गीतकार

      जयवंत जाधव

      कोवाड ता . चंदगड

       जि. कोल्हापूर

       मोबाईल -9403463881



हे सुद्धा पहा[संपादन]

कोल्हापूर जिल्ह्यातील तालुके
आजरा | करवीर | कागल | गगनबावडा | गडहिंग्लज | चंदगड | पन्हाळा | भुदरगड | राधानगरी | शाहूवाडी | शिरोळ | हातकणंगले