घोष कण्ठ्य ऊष्मन

घोष कण्ठ्य ऊष्मन् हा एक प्रकारचा व्यंजनात्मक ध्वनी आहे जो विविध बोलल्या जाणाऱ्या भाषांमध्ये वापरला जातो. हा ध्वनी मराठीत नसतो, परंतु हिंदीत 'ग़', आणि जास्ती दुर्मिळपणे, 'घ़' असे लिहितात. या अक्षराला फारशी आणि अरबी प्रदत्त शब्दांमध्ये वापरले जातो. आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमालेमध्ये या ध्वनीचे प्रतिनिधित्व करणारे चिन्ह [ɣ] आहे, हे ग्रीक अक्षर गामा ⟨ γ ⟩ चे लॅटिनीकृत रूप आहे, ज्याचा आधुनिक ग्रीकमध्ये असाच उच्चार होतो. याचा आलेखीयदृष्ट्या समान असलेल्या [ɤ] शी गोंधळ करू नये, जे, अर्ध-संवृत पश्‍चस्वर प्रसृतोष्ठ स्वरासाठीचे आयपीएचिन्ह, जे काही लेखनांमध्ये घोष कण्ठ्य ऊष्मनासाठी वापरले जाते.

चिन्ह [ɣ] चा वापर कधीकधी कण्ठ्य अन्तस्थाला दर्शवण्यास देखील केला जातो, जो मात्र, विवृती उच्चारभेददर्शकासह अधिक अचूकपणे लिहिला जातो: [ɣ̞] किंवा [ɣ˕] आयपीए मध्ये कण्ठ्य अन्तस्थासाठी [ɰ] हे एक समर्पित चिन्ह देखील आहे.

काही भाषांमध्ये एक घोष पश्चकण्ठ्य ऊष्मन् देखील असतो, ज्याला प्र-अलिजिह्वीय असेही म्हणतात. घोष प्रकण्ठ्य ऊष्मनासाठी, ज्याला पश्चतालव्य असेही म्हणतात, घोष तालव्य ऊष्मन् पहा.

वैशिष्ट्ये

घोष कण्ठ्य ऊष्मनाचा अग्रपश्च छेद

घोष कण्ठ्य ऊष्मनाची वैशिष्ट्ये:

• याची उच्चारण पद्धत ऊष्मानिक आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह थोडेसे आंकुचन पावून छोटेसे वाहिनी तयार करून याचे उच्चारण होते.
• याचे उच्चारस्थान कण्ठ्य आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे मृदू टाळूवर जिभेच्या मागील भागाच्या साहाय्याने उच्चारले जाते.
• याची ध्वनी निर्मिती घोष आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हे स्वरतंतूंच्या कंपनांशिवाय निर्माण केले जाते. काही भाषांमध्ये स्वरतंतू जाणीवपूर्वक वेगळे ठेवले जातात, ज्यामुळे ते नेहमी अघोष राहते; तर इतर भाषांमध्ये ते सैल असतात, ज्यामुळे शेजारील ध्वनींमुळे ते सघोष होऊ शकते.
• हे एक मौखिक व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवा नाकातून बाहेर पडू दिली जात नाही.
• हे एक मध्य व्यंजन आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की हवेचा प्रवाह जिभेच्या बाजूने न जाता, जिभेच्या मध्यभागावरून पुढे निर्देशित करून निर्माण केला जातो.
• याची वायुप्रवाह प्रणाली फुफ्फुसीय आहे, ज्याचा अर्थ असा आहे की, बहुतेक ध्वनींप्रमाणेच, केवळ बरगड्यांमधील स्नायू आणि पोटाच्या स्नायूंच्या साहाय्याने हवा बाहेर ढकलून याचे उच्चारण केले जाते.

कोणत्या भाषेत असते?

पश्चकण्ठ्य म्हणून सूचीबद्ध केलेले काही व्यंजने प्रत्यक्षात ऊष्मन् कंपने असू शकतात.

भाषा		शब्द	आयपीए	अर्थ	नोंदी
अबाजी		бгъьы/ब्ग	[bɣʲə]	'पान'
अदगब्जी		чъыгы/चग	[t͡ʂəɣə]ⓘ	'झाड'
अल्बेनी	Arbëresh Moresian (Pelloponesian) dialects of Arvanitika	gliata / ग्लिआता	[ɣliɑtɑ]	'उंच'
अल्यूट		agiitalix / आगीतालिक	[aɣiːtalix]	'सह'
अरबी	आधुनिक प्रामाणिक	غريب/गरिब	[ɣæˈriːb]ⓘ	'विचित्र'	कण्ठ्य, पश्चकण्ठ्य, क्किंवा अलिजिह्वीय असू शकते, बोलीवरती आधारित.
	बगदाद यहुदी	עסכרׄ ('आस्काग	[ˈʕaskaɣ]	'सेना'
आरागोनी		augua / आवग्वा	[ˈawɣwa]	'पाणी'
ॲरमाईक	पूर्व	ܦܓ̣ܪܐ / पग्रा	[pʌɣrɑ]	'शरीर'	घोष व्यंजनांच्या आधी /x/ चे उपध्वनी.
	पश्चिम		[fʌɣrɔ]
आस्तुरी		gadañu / गादाञू	[ɣaˈd̪ãɲʊ]	'कोयता'
अझरबैजानी	उत्तर	oğul / ओगुल	[oɣul]	'पुत्र'
	दक्षिण	اوغول / ओगुल
बास्क		hego / एगो	[eɣo]	'पंख'
बेलारूसी		галава/गालावा	[ɣalaˈva]	'डोके'
ब्राहुई		غُرِّنگ/ गुर्रिंग	[ɣurːiŋɡ]	'गुरगुरणे'
ब्रेतॉन		plac’h / प्लाग	[plaɣ]	'पुत्री'
बंगाली		গ়রীব / गरिब	[ɣoɹib]	'गरिब'	फक्त प्रदत्त शब्दांमध्ये.
कातालानी		agrat / अग्रात	[əˈɣɾat]	'आवड'
चेचन		гӀала / गाला	[ɣaːla]	'गाव'
चेक		bych byl / बिग बिल	[bɪɣ bɪl]ⓘ	'मी असेल'
डच	प्रामाणिक व्लाम्स	genoegen / जनुग्वे	[ʝ̠̊ə̟ˈnuɣʷœ̜]ⓘ	'संतोष'
	दक्षिण बोली
इंग्रजी	स्काउस	grass / ग्रास	[ɣrɑːs]	'गवत'
	नॉर्थंब्री
जॉर्जियन		ღარიბი / गरिबी	[ɣɑribi]	'गरिब'	कधीकधी पश्चकण्ठ्य किंवा अलिजिह्वीय असू शकाते.
जर्मन	ऑस्ट्रीयन	rot / गोत	[ɣot]	'लाल'
ग्रीक		γάλα/ गाला	[ˈɣala]	'दूध'
गुजराती		વાઘણ/ वाघणा	[ʋa̤ɣəɽ̃]	'वाघिणी'
हैतीयन क्रियोल		diri / दीगी	[diɣi]	'तांदूळ'
हिब्रू	शास्त्रीय	מִגְדָּל/मिग्दॉल	[miɣdɔl]	'बुरुज'
	काही प्रामाणिक भाषिक	שׁוֹמֵר/शोमेग	[ʃo̞ˈme̞ɣ]	'प्रहरी', 'पहारा देतो'	दुसरे भाषिक [ʃo̞ˈme̞ʁ] असे उच्चारतात.
हिंदुस्तानी	Hindi	ग़रिब	[ɣəriːb]	'गरिब'	पश्चकण्ठ्य, पुराणमतवादी किंवा काही ग्रामीण भाषिक सामान्यतः /g/ असे म्हणतात.
	Urdu	غریب / ग़रिब
इस्लेन्स्का		saga /सागा	[ˈsaːɣa]	'गाथा'
आयरिश		a dhorn / अ गोर्न	[ə ɣoːɾˠn̪ˠ]	'त्याची मुठी'
जपानी		はげ/ हागे	[haɣe]	'टकलेपणा/शोभाहीनता'
कबरदेब्जी		гын/गन	[ɣən]ⓘ	'पूड'
लेज्गी		гъел/गेल	[ɣel]	'स्लेज' 'हिमगाडी'
लिंबुर्की		gaw / गाव	[ɣɑ̟β̞]	'पटकन'
लिथुएनी		humoras / गुमॉरस	[ˈɣʊmɔrɐs̪]	'विनोद'
खालाती		gaan / गाँन	[ˈɣɔ̃ːn]	'जाणे'
मासेदोनी	बेरोवो	дувна/दुग्ना	[ˈduɣna]	'ते उडाले'
	बुकोवो	глава/ग्गावा	[ˈɡɣa(v)a]	'डोके'
मलाय	प्रामाणिक	loghat / लोगत	[loɣat]	'बोलीभाषा'	अरबी प्रदत्तांमध्ये वापरले जाते. सामान्यतः भाषा इन्दोनेसियाचे भाषिक /g/ असे उच्चारतात
	जोहोर-रिऔ	ramai / गामा(य)	[ɣamaj]	'(लोकांची) गर्दी'
	नेगेरी सेंबिलान
	केलन्तन पट्टनी		[ɣama]
	तेरेंग्गानु
	पाहांग		[ɣamɛ̃(ː)]
	सारावक		[ɣame]
माल्टो		पेद़ग़े	[peðɣe]	'तोडून उघडणे'
मॅंडरिन	मध्य मॅंडरिन (थुङपिंग बोली)	俺/गान	[ɣän˥]	'मी'
	मध्य मॅंडरिन (नीङयाङ बोली)	鹅 / ग	[ɣə˦˨]	'राजहंस'
नावाहो		’aghá / आगा	[ʔaɣa]	'उत्तम'
नापोलीय	मध्य लुकानी (आच्चेतुरा बोली)	chiahäte / क्यागत	[kjaˈɣɜ tə]	'जखमी'
नेपाळी		कागज	[käɣʌ(d)z]	'कागद'
नॉर्वेजियन	नागरिक पूर्व	å ha / ऑ गा	[ɔ ˈɣɑː]	'स्वतःकडे असणे'
ऑक्सितान	गास्कों	digoc / दीगूक	[diˈɣuk]	'म्हणाला/म्हणाली'
पश्तो		غاتر/ गातर	[ɣɑtər]	'खेचर'
पला		[ɣɔ˥]		'पाऊस पडणे'
फारशी		باغ/बाग	[bɒːɣ]	'बाग'
पोलिश		niechże / ञेग्झे	[ˈɲɛɣʐɛ]	'असावे'
पोर्तुगी	युरोपीय	agora /अगॉर	[ɐˈɣɔɾɐ]	'आता'	/ɡ/ चे उपध्वनी.
	काही ब्राझीली बोली	mármore / मागमुरी	[ˈmaɣmuɾi]	'संगमरवरी', 'तळसरी'
पंजाबी	गुरमुखी	ਗ਼ਰੀਬ/गरिब	[ɣə̄riːb]	'गरीब'
	शाहमुखी	غریب/गरिब
रोमानी		γoines / गोइनेस	[ɣoines]	'चांगले'
रूसी	दक्षिण	дорога/दरोग	[dɐˈro̞ɣə]	'रस्ता'
	प्रामाणिक	угу / उगु	[ʊˈɣu]	'असं व्हय'
		горох же / गरोग झ	[ɡʌˈroɣ ʐe]	'मटर'
साखा		аҕа/आगा	[aɣa]	'वडील'
सार्दिनी	नुओरी बोली	súghere / सुगेरे	[ˈsuɣɛrɛ]	'चोखणे'	/ɡ/ चे उपध्वनी.
स्कॉटिश गेलिक		laghail / लगाल	[ɫ̪ɤɣal]	'कायदेशीर'
सर्बो-क्रोएशियन		ovih bi / ओविग बी	[ǒ̞ʋiɣ bi]	'यांच्यातील करणार'
शुघ्नी		ɣ̌īštow / गिश्तो	[ɣiːʃtoːʷ]	'भुंकणे'
सिंधी		غم/गमु	[ɣəmʊ]	'दुःखी'
स्लोव्हाक		bäch bäl / बेअग बेअल	[bɛɐ̯ɣ bɛɐ̯l]	'मी असू शकतो'
स्लोव्हेन	प्रामाणिक	h gori / ग गॉरी	[ˈɣ‿ɡɔ̀ːɾí]	'डोंगऱ्याला'
	काही बोली	gajba / गाय्बा	[ˈɣáːjbà]	'खोका'
स्पॅनिश		amigo / आमिगो	[a̠ˈmiɣo̟]ⓘ	'मित्र'
	प्रामाणिक युरोपीय्स्	Predrag / प्रेद्राग	[ˈpɾe̞ð̞ɾäɣ̞̊]	'प्रेद्राग'
स्वहिली		ghali / गाली	[ɣali]	'महाग'
स्वीडिश	वेस्टेरबॉटेन नोर्लांडी बोली	meg / मिग	[mɪːɣ]	'मी'
ताजिकी		ғафс / गफ्स	[ɣafs]	'जाड'
तामाजिघ्त		aɣilas / अगिलास	[aɣilas]	'बिबट्या'
तमिळ	लंकी	பகை/पगै	[pɐɣɛ(i̯)]	'द्वेष'
तुर्की	गैर-प्रामाणिक	ağaç / आगाच	[aɣat͡ʃ]	'झाड'
त्यापी		ghan / गान	[ˈɣan]	'घाई करणे'
उक्रेनी		чахохбі́лі / चखोग बिली	[tʃɐxoɣˈbil⁽ʲ⁾i]	‘चाखोखबिली’
उझबेकी		ёмғир / जॉमगीर	[ʝɒ̜mˈʁ̟ɨɾ̪]	'पाऊस'	पश्चकण्ठ्य.
व्हियेतनामी		ghế / गे	[ɣe˧˥]	'खुर्ची'
पश्चिम फ्रीसी		drage / द्राग	[ˈdraːɣə]	'वाहून नेणे'
वू चिनी	उत्तर (चिंषा)	合 / गुओ	[ɣuoʔ˨˦]	'जुळणे'
हुनानी	पूर्वी (लोउती)	湖南 / गुनीआ	[ɣu˩˧nia˩˧]	'हूनान'
यी		ꊋ/ग	[ɣɤ˧]	'विजय'
क्वांगशी भाषा		Lwg roegbit / लि गोपी	[lɯ˧ ɣo˧pi˥]	'जंगली बदकाचे पिल्लू'

हे सुद्धा पहा

• ध्वनिविज्ञान लेखांची सूची
• घोष कंठ्य उष्मन
• घशातील

संदर्भ

 

• Barbosa, Plínio A.; Albano, Eleonora C. (2004), "Brazilian Portuguese", Journal of the International Phonetic Association, 34 (2): 227–232, doi:10.1017/S0025100304001756
• Booij, Geert (1999), The phonology of Dutch, Oxford University Press, ISBN 0-19-823869-X
• Collins, Beverley; Mees, Inger M. (2003) [First published 1981], The Phonetics of English and Dutch (5th ed.), Leiden: Brill Publishers, ISBN 9004103406
• Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese", Journal of the International Phonetic Association, 25 (2): 90–94, doi:10.1017/S0025100300005223, S2CID 249414876
• Gussenhoven, Carlos; Aarts, Flor (1999), "The dialect of Maastricht" (PDF), Journal of the International Phonetic Association, University of Nijmegen, Centre for Language Studies, 29 (2): 155–166, doi:10.1017/S0025100300006526, S2CID 145782045, 2017-10-11 रोजी मूळ पान (PDF) पासून संग्रहित, 2015-10-20 रोजी पाहिले
• Hualde, José Ignacio (1991), Basque phonology, New York: Routledge, ISBN 9780203168004
• Kachru, Yamuna (2006), Hindi, John Benjamins Publishing, ISBN 90-272-3812-X
• Krech, Eva Maria; Stock, Eberhard; Hirschfeld, Ursula; Anders, Lutz-Christian (2009), Deutsches Aussprachewörterbuch, Berlin, New York: Walter de Gruyter, ISBN 978-3-11-018202-6
• Landau, Ernestina; Lončarić, Mijo; Horga, Damir; Škarić, Ivo (1999), "Croatian", Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet, Cambridge: Cambridge University Press, pp. 66–69, ISBN 0-521-65236-7
• Mateus, Maria Helena; d'Andrade, Ernesto (2000), The Phonology of Portuguese, Oxford University Press, ISBN 0-19-823581-X
• Nowikow, Wieczysław (2012) [First published 1992], Fonetyka hiszpańska (3rd ed.), Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 978-83-01-16856-8
• Okada, Hideo (1999), "Japanese", in International Phonetic Association (ed.), Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet, Cambridge University Press, pp. 117–119, ISBN 978-0-52163751-0
• Peters, Jörg (2006), "The dialect of Hasselt", Journal of the International Phonetic Association, 36 (1): 117–124, doi:10.1017/S0025100306002428
• Pop, Sever (1938), Micul Atlas Linguistic Român, Muzeul Limbii Române Cluj
• Quilis, Antonio (1981), Fonética acústica de la lengua española, Gredos, ISBN 9788424901325
• Shosted, Ryan K.; Chikovani, Vakhtang (2006), "Standard Georgian" (PDF), Journal of the International Phonetic Association, 36 (2): 255–264, doi:10.1017/S0025100306002659
• Sjoberg, Andrée F. (1963), Uzbek Structural Grammar, Uralic and Altaic Series, 18, Bloomington: Indiana University
• Thompson, Laurence (1959), "Saigon phonemics", Language, 35 (3): 454–476, doi:10.2307/411232, JSTOR 411232
• Vanvik, Arne (1979), Norsk fonetikk, Oslo: Universitetet i Oslo, ISBN 82-990584-0-6
• Verhoeven, Jo (2005), "Belgian Standard Dutch", Journal of the International Phonetic Association, 35 (2): 243–247, doi:10.1017/S0025100305002173
• Watson, Janet C. E. (2002), The Phonology and Morphology of Arabic, New York: Oxford University Press
• Wetzels, W. Leo; Mascaró, Joan (2001), "The Typology of Voicing and Devoicing" (PDF), Language, 77 (2): 207–244, doi:10.1353/lan.2001.0123, S2CID 28948663
• Wheeler, Max W (2005), The Phonology Of Catalan, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-925814-7