गणोजी शिर्के

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search

गणोजी राजे शिर्के हे मराठा साम्राज्यातील एक तेजस्वी तडफदार राजे होते. राजेशिर्के यांचे राज्य शिरकाण, महाड - रायगड ते दक्षिणेला सावंतवाडीपर्यंत असा विशाल प्रदेश होता. त्यांचे मोठे आरमार होते. इसवी सन अंदाजे ११०० ते १४०० दरम्यान त्यांच्याकडेच रायगड होता. त्यावेळी स्थापन केलेले शिरकाई देवीचे आजही तेथे मंदिर आहे शिवाजी राजे भोसले ह्यांनी गणोजी शिर्के यांना जावई करून घेतले. इतकेच नव्हे तर त्यांची बहीण आपल्या घरी सून म्हणून आणली आणि तिला स्वराज्यामध्ये महत्त्वाचे पद देवून गौरव केला. गणोजी राजेशिर्के हे संभाजीची पत्नी येसूबाईंचा भाऊ व शिवाजी महाराजांचे जावई होते. त्यांच्या बायकोचे नाव राजकुंवर.

ज्या वेळी संभाजी संगमेश्वरमध्ये होते, तेव्हा रंगनाथ स्वामींच्या माहितीनुसार औरंगजेबाने संभाजीराजेंवर हल्ला केला. त्याचा गणोजी राजेशिर्के यांना खूप त्रास झाला पुढे राजाराममहाराज हे जिंजी वेढ्यात सांपडले असता गणोजी राजेशिर्के ह्यांनी वेढा घालणाऱ्या औरंगजेबाच्या सैन्यावर मात करून त्यांची सुटका केली. जिंजी किल्ल्याच्या नैर्ॠत्येत याचे पथक व मोर्चा होता. गणोजी राजेशिर्के ह्यांनी राजाराममहाराजांना जीव धोक्यात घालून आपल्या गोटात घेतले व दुसरे दिवशीं शिकारीच्या निमित्ताने त्यांना त्याने काही कोसांवर असलेल्या धनाजीच्या सैन्यात नेऊन पोहोचविले (१६९७ डिसेंबर) हे करताना औरंगजेबाबरोबर जराही मागेपुढे न पाहता कायमचे वैर ओढवून घेतले.

राजेशिर्के ह्यांचे वडील पिलाजी राजेशिर्के हे इतिहासांतील खूप मोठे प्रस्थ होते

पुढे ते राजाराम राजेंना गणोजी राजे ह्यांनी जिवावर उदार होऊन जिंजीच्या वेढ्यातून सोडवले. त्यामुळे खुश होऊन राजारामराजेंनी गणोजी राजे ह्यांना दाभोळ दिले. दाभोळ हे चिटणीस ह्यांचे होते. मात्र हे जमीन हस्तांतरण फारशी काळजी न घेता घाईघाईत झाल्याने मोठी तेढ निर्माण झाली निर्माण झाली व दीर्घ काळापर्यंत प्रकरण चिघळले. अजूनही त्याची धग जाणवते.

सूर्यवंशी क्षत्रिय राजेशिर्के घराण्याचे रामराज्य काळापासूनचे संदर्भ आहेत. श्री प्रभू रामचंद्र निजधामास गेल्यानंतर कालांतराने काही वर्षांनंतर राजेशिर्के ह्यांनी आपली प्रथम गादी हस्तिनापुरी स्थापित केली. शिर्के घराण्यातील पूर्वज दिल्ली तख्तावर राज्य करीत होते. त्यांना कुटर बादशाह असे म्हणत. इ.स. ५४०पासून त्यांच्याबद्दल सविस्तर माहिती उपलब्ध आहे. चालुक्य राजाशी त्यांचे घट्ट राजकीय संबंध होते व त्यांच्या अधिपत्याखालचा काळ सुवर्ण काळ समजला जायचा.

RajeShirke - RajeBhosale Relations

Sharing some detailed information here. Ample of evidence/data confirming this information is available in abundance with many of Jijamata RajeBhosale, Sambhaji RajeBhosale and RajeShirke descendants.

RajeShirkes (including GanojiRaje) were instrumental in successfully shielding and supporting Swaraj (RajeBhosale rule) many times (both before and after Sambhajiraje death) which one can see through growing relational closeness over the period of time between these two till now . Pilajirao RajeShirke , father of Ganojiraje, was a very popular, wealthy respected person. Watan for RajeShirke was a very small issue. Especially when it comes to relations

Ganojiraje closeness to Aurangjeb was part of GanimiKawa which was prevalent those days and was also very commonly used strategic-swaraj-diplomacy in favour of Swaraj. Since Sambhajiraje got caught no one could clarify that Ganojiraje was not involved in the conspiracy. His involvement part remained a mystery which was later leveraged and used by Ranganath-swami to his own benefit

The rift between Sambhajiraje and Ganojiraje was purposefully invented so that Mughals (Aurangjeb) can believe Ganojiraje. This was similar to Kondajibaba working for Siddi at Janjira who everyone in Swaraj, including the closest Yesurani, thought that Kondajibaba was a traitor. Only Sambhajiraje could clarify and later, Sambhajiraje himself clarified when it was required.

Ranganath-swami leaked the information during stay of Sambhajiraje at Sardesaiwada (Sangameshwar) . Due to this anti-swaraj act of Ranganath-swami, GanimiKawa Boomranged and Ganojiraje got trapped without any defence because Sambhajiraje who could have clarified was arrested.


After Sambhajiraje arrest, Peshwe regained control over Swaraj because all major three obstacles were no longer there (SambhajiRaje, RajeShirkes and KaviKalash) and RajeBhosale rule continued (neighther Mughals nor RajeShirkes ruled post-Sambhajiraje rule) with RajeBhosale Heir of Peshwe choice .


Ganoji RajeShirke post Sambhaji Raje Rule


Ganoji Raje Shirke had good relations with all Maratha community including with Swaraj ruler Rajaramraje before Ganoji Raje died.

Before death,

GanojiRaje continued to support Swaraj (Rajaramraje) post Sambhajiraje rule like he was trying to protect Sambhaji Maharaj from Kavi Kalash

He also ordered Raje Shirke clan to get Sambhaji Raje body parts and stich them together. Those Raje Shirkes changed their name to Shivale as a part of GanimiKava in order complete task so that Aurangjeb informers remain complacent and could not detect them.

GanojiRaje however had to deal with Chitnis jealousy who was upset because Dabhol Watan was given to GanojiRaje by Rajaramraje for GanojiRaje's heroic did in favour of Swaraj (ref-rescue from jinji-aurangjeb army), . Chitnis was very upset because Chitnis always wanted Dabhol to which he was over-attached. Actually Chitnis used to boast himself as Chitnis-of-Dabhol

Ganoji Raje remained popular within both RajeShirkes and Swaraj ruler Rajaramraje. Lived normal wonderful life there after


RajeBhosale-RajeShirke relations are still going  good. Relations include closest  matrimonial  relations also. Later RajeBhosale rule (Yesubairani-Rajaramraje) continued post-Sambhajiraje rule.


References

  • A History of The Maratha People VOL II From The Death of Shivaji to The Death of Shahu (PAGE #61) by C.A. KINCAID, C.V.O., I.C.A. AND D.B. PARASNIS, HUMPHREY MILFORD OXFORD UNIVERSITY PRESS, (181294/ 13.6.23)
  • Purandare Speech on Shirkes    1/3) (https://www.youtube.com/watch?v=E4BvvBu2A_o)
  • Purandare Speech on Shirkes   2/3) (https://www.youtube.com/watch?v=DpSvXPpBEZI&t=600s)
  • Purandare Speech on Shirkes   3/3 (https://www.youtube.com/watch?v=vPWSEyDyjng&t=9s) 
  • HISTORY OF SHIRKE (https://www.youtube.com/watch?v=mUi4tCFdjUQ&list=PLqzE4OgWYH5QxP3Zcr7XRFUsekszvq_k3&index=10&t=0s)
  • Emperors of The Peakock Thrones - The Saga of The Great Mughals- Penguin Books- by Abraham Eraly (

https://books.google.co.in/books?id=04ellRQx4nMC&pg=PA481&lpg=PA481&dq=Kavi+Kalash&source=bl&ots=0ign0E9PYm&sig=w35qSng1eLogQ4-SqwTVcqkTIl8&hl=en&sa=X&ei=bQlqUNGhDMa50AHvlIDoCA&redir_esc=y#v=onepage&q=Kavi%20Kalash&f=false)