गजानन भास्कर मेहेंदळे

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
गजानन भास्कर मेहेंदळे
Gajanan Bhaskar Mehenndale.jpg
जन्म नाव गजानन भास्कर मेहेंदळे
जन्म १९ डिसेंबर, इ.स. १९४७
शिक्षण पदव्युत्तर संरक्षण व सामरिकशास्त्र
राष्ट्रीयत्व भारतीय
कार्यक्षेत्र इतिहास, पत्रकारिता
भाषा मराठी इंग्रजी
साहित्य प्रकार इतिहास
विषय शिवकाल, लष्कर इतिहास
प्रसिद्ध साहित्यकृती श्री राजा शिवछत्रपती
शिवछत्रपतींचे आरमार

गजानन भास्कर मेहेंदळे ( जन्म: १९ डिसेंबर, इ.स. १९४७) हे मराठी इतिहास अभ्यासक आहेत. पुणे येथील भारत इतिहास संंशोधक मंंडळ या संंस्थेच्या माध्यमातून हे इतिहास विषयक अभ्यास व संंशोधन करतात.

कारकीर्द[संपादन]

शाळेत असल्यापासूनच मेहेंदळे यांना लष्करी इतिहासाचे वेड होते. महाविद्यालयात प्रवेश करतानाच त्यांनी दुसऱ्या महायुद्धावरील चर्चिलचे खंड वाचून काढले होते.[१] गजानन मेहेंदळे यांनी संरक्षण व सामरिकशास्त्र या विषयात त्यांचे पदव्युत्तर शिक्षण पुणे विद्यापीठ येथून पूर्ण केले आहे. महाविद्यालयात प्रवेश करतानाच त्यांनी दुसऱ्या महायुद्धावरील चर्चिलचे खंड वाचून काढले होते. १९७१च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात त्यांनी युद्ध पत्रकार म्हणून काम केले आहे. तत्कालीन पाकिस्तानच्या पूर्व व पश्चिम अशा दोन्ही सीमांवर जाऊन त्यांनी काम केले. त्या युद्धाचा सखोल अभ्यास व प्रत्यक्ष अनुभव यावरून त्यांनी एक छोटेखानी पुस्तक लिहिले पण तेव्हा लष्कराने त्यातील काही तपशील त्यांना गाळण्यास सांगितले. मेहेंदळे यांनी त्यास नकार दिला व ते पुस्तक प्रकाशित झालेच नाही. या प्रकरणामुळे आलेले वैफल्य घालविण्यासाठी त्यांनी शिवाजीवर एक छोटे पुस्तक लिहिण्याचे ठरविले. लष्कराच्या स्टाफ कॉलेजमधील अभ्यासक्रमात ‘शिवाजी’ हा दहा मार्काचा विषय होता. त्या परीक्षेला उपयुक्त होईल असे गाईडवजा पुस्तक लिहिण्याचा मेहेंदळे यांचा मानस होता.[२] त्यांनतर ते शिवाजी महाराजांच्या इतिहासाचा अभ्यास करू लागले.

पुण्यातील भारत इतिहास संशोधन मंडळात जाऊन ते शिवकालीन कागदपत्रांचा अभ्यास करू लागले. शिवकालीन कागदपत्रे वाचण्यासाठी मोडी लिपी, तसेच फार्सी, उर्दू, काही प्रमाणात पोर्तुगीज भाषा शिकले. सतत तीस वर्षे त्यांनी या विषयाचा सखोल अभ्यास केला[३] व त्यानंतर 'श्री राजा शिवछत्रपती' हा मराठी ग्रंथ व 'Shivaji His Life and Times' हा इंग्रजी ग्रंथ प्रकाशित केला. यापैकी 'श्री राजा शिवछत्रपती' हा द्विखंडात्मक ग्रंथ शिवपूर्वकाळापासून अफजलखानवधापर्यंत माहिती देतो तर 'Shivaji His Life and Times' हा इंग्रजी ग्रंथ शिवपूर्वकाळापासून शिवाजी महाराजांच्या निधनापर्यंतची माहिती देतो. 'श्री राजा शिवछत्रपती' ह्या ग्रंथात शिवचरित्राबरोबरच इतिहासलेखन पद्धती, ऐतिहासिक साधने याविषयांवर देखील विस्तृत प्रकरणे आहेत.

सध्या दुसरे महायुद्ध याविषयावरील दहा खंडात्मक पुस्तकावर ते काम करत आहेत.[४]

गजानन भास्कर मेहेंदळे यांची पुस्तके[संपादन]

  • श्री राजा शिवछत्रपती ( लेखक- ग.भा.मेहेंदळे | प्रकाशक- डायमंड प्रकाशन)
  • Shivaji His Life and Times ( लेखक- ग.भा.मेहेंदळे | प्रकाशक-परम मित्र पब्लिकेशन)
  • शिवछत्रपतींचे आरमार (लेखक- ग.भा.मेहेंदळे, संतोष शिंत्रे | प्रकाशक- परम मित्र पब्लिकेशन)
  • आदिलशाही फर्माने (लेखक- ग.भा.मेहेंदळे, निनाद बेडेकर, रविंद्र लोणकर | प्रकाशक- डायमंड प्रकाशन)

पुरस्कार[संपादन]

  • महात्मा ज्योतीराव फुले पुरस्कार (२०१०-२०११)[५]

संदर्भ[संपादन]

  1. ^ दीक्षित, प्रशांत. "शिवराय समजून घेताना". लोकसत्ता. 
  2. ^ दीक्षित, प्रशांत. "शिवराय समजून घेताना". लोकसत्ता. 
  3. ^ मेहेंदळे, २०११ पृ. About the Author.
  4. ^ फडणीस, नम्रता. "जे लिहितो ते ‘स्वान्त सुखाय:’". लोकमत. 
  5. ^ "जयंत पवार यांना राज्य पुरस्कार". महाराष्ट्र टाईम्स. 


संदर्भसूची[संपादन]

  • मेहेंदळे, गजानन (२०११). Shivaji His Life and Times (इंग्रजी मजकूर). परम मित्र पब्लिकेशन्स. 


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.