क्षेत्री

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
क्षेत्री/खस क्षत्रिय

Kalu Pande.jpgAbhiman Singh Basnet.jpgAmar Singh Thapa Badakaji.jpg


Bhimsen-thapa-painting (cropped).jpgBalbhadra Kunwar.jpgJungBahadur-gr.jpg
ऊपर: कालु पॉंडे · अभिमान सिंह बस्न्यात · अमर सिंह थापा
निचे: भीमसेन थापा · बलभद्र कुॅंवर · जङ्गबहादुर कुॅंवर राणा
एकूण लोकसंख्या

४३,९८,०५३ (सन् २०११ नेपाळ जनगणना)

लोकसंख्येचे प्रदेश
प्रमुख लोकसंख्या

लक्षणीय लोकसंख्या

भाषा
नेपाळी भाषा (खस कुरा) मातृभाषा
धर्म
हिंदू (९९%) एवं मस्टोपुजन
संबंधित वांशिक लोकसमूह
खस लोक, बाहुन, राजपूत


क्षेत्री प्रादेशिक खसांना जातीचे क्षत्रिय समाज असे म्हटले जाते. खस कुरा ही त्यांची मातृभाषा असून, ती इंडो-आर्यन उत्तर विभाग समूहातील एक प्रमुख भाषा आहे. साधारणपणे, पार्वती / पहाड़ी क्षत्रियांना अक्षरभूमी क्षेत्री असे म्हटले जाते. अनेक इतिहासकारांनी क्षेत्रीला खस राजपूत असे नाव दिले आहे. क्षेत्रीस यांनी शासक, प्रशासक, राज्यपाल आणि योद्ध्यांची सेवा केली.

क्षेत्री संस्कृत शब्द क्षत्रियचे प्रत्यक्ष व्युत्पन्न केले जाते.[१][२] सन् १८५४ नेपाळी मुलुकी ऐन, क्षेत्री द्विज एवं तागाधारी (यज्ञोपवीत) हिंदू जातिचे लोक वर्गीकृत करण्यात आला. [३] सन् 1951 पर्यंत सरकारने आणि सैन्याला मक्तेदारी मिळवून बहुतेक नेपाळी इतिहासावर ते वर्चस्व गाजवले. नेपाळमध्ये लोकशाही नंतर, केसरी अजूनही नेपाळी सरकारमध्ये वर्चस्व राखत असून विशेषतः पंचायती सरकारवर वर्चस्व राखून सैनिक अधिकार एकाधिकार करते.

शब्द उत्पत्ति[संपादन]

क्षेत्री शब्दाचे उत्पत्ती संस्कृत शब्द क्षत्रिय आले होते.[१][२]

इतिहास[संपादन]

क्षेत्री नेपाळचे हिंदू योद्धा रणवीर जाति आहेत. खस साम्राज्य चे उत्तम योद्धा असे म्हटले जाते. नंतर, गोरखा साम्राज्याचे सेनापती, प्रशासक आणि मंत्री यांच्यामधील प्रादेशिक जातींचे वर्चस्व होते.

परंपरा[संपादन]

क्षेत्री जाति हिंदू क्षत्रिय परंपरेचे अनुकरण करतात. दसरा (नेपाळी:दशैं) मध्ये काळ्या आईने शेळ्या व नर म्हशींचे बलिदान केले.

क्षेत्री जाति कुटुंबाचे नाव[संपादन]

ऐर, अधिकारी, बगाले, बानियॉं, बरुवाल, बोहरा, बस्न्यात / बस्नेत, भंडारी, विष्ट/बिष्ट, बोगटी, बुढा, बुढथापा, बुढाथोकी, चौहान/चुहान, छेत्री, चिलुवाल, डॉंगी, धामी, देउजा, दुलाल, गोदार, कालिकोटे, कार्की, कटवाळ, कडायत, कठायत, खड्का, खाती, खत्री / खत्री छेत्री (के.सी.), खुलाल, क्षत्री/क्षेत्री, कुंवर, महत, महतारा, मरहठ्ठा, पहाडी, पांडे/पाण्डे, पुंवर, राणा, रानाभाट, राठोर, राउत / रावत, रावळ, राय, रायमाझी, रोकाया / रोक्का, साउद, सिलवाल, श्रीपाली, सुयाल, टंडन, थापा[४]

उल्लेखनीय व्यक्तित्व[संपादन]

स्रोत[संपादन]

  1. a b Singh 2005.
  2. a b Hagen & Thapa 1998.
  3. ^ Sherchan 2001, पान. 14.
  4. ^ http://www.karma99.com/2013/01/chhettri.html

पुस्तक[संपादन]

  • Dor Bahadur Bista (1991). Fatalism and Development: Nepal's Struggle for Modernization. Orient Blackswan. ISBN 978-81-250-0188-1.CS1 maint: ref=harv (link)
  • John T Hitchcock (1978). "An Additional Perspective on the Nepali Caste System". In James F. Fisher (ed.). Himalayan Anthropology: The Indo-Tibetan Interface. Walter de Gruyter. ISBN 978-90-279-7700-7.CS1 maint: ref=harv (link)
  • Richard Burghart (1984). "The Formation of the Concept of Nation-State in Nepal". The Journal of Asian Studies. 44 (1): 101–125.CS1 maint: ref=harv (link)
  • Whelpton, John (2005). A History of Nepal. Cambridge University Press. ISBN 978-0521804707.CS1 maint: ref=harv (link)
  • Sherchan, Sanjay (2001). Democracy, pluralism and Change: An Inquiry into Nepalese context. Chhye Pahhuppe. ISBN 9789993354390.
  • K. S. Singh (2005). People of India: Uttar Pradesh (3 pts). Anthropological Survey of India. p. 1173. ISBN 978-8-17-30411-3 Check |isbn= value: length (सहाय्य).
  • Hagen, T.; Thapa, D. (1998). Toni Hagen's Nepal: The Kingdom in the Himalaya. Himal Books. 2017-06-11 रोजी पाहिले.


Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.