कुत्रा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
perro (es); Hundur (is); ہوٗن (ks); anjing (ms); bvʉ e kwokwo (agq); سپی (ps); کتا (pnb); کتا (ur); Canis lupus familiaris (oc); Cane (sc); কুকুৰ (as); pes domácí (cs); pas (bs); Хьэ (ady); chien (fr); pas (hr); Ала (ab); سگ (glk); କୁକୁର (or); Šova (sgs); пас (sr); Hond (lb); tamhund (nb); köpek (crh); kucak (brh); peenuv (smn); Ноха (xal); ki (br); Atimw (cr); bïenje (sma); perru (ast); Hund (nds); Эт (ba); Canis lupus familiaris (lmo); madra (ga); سگ (fa); Baa (dag); ძაღლი (ka); イヌ (ja); can (ia); Waco (ami); كلب (arz); Robar (na); Canis (la); शुनकः (sa); ਕੁੱਤਾ (pa); Tchén (wa); Dog (en-ca); كلب (ary); сабака (be-tarask); эт (tt-cyrl); Koir (vep); dìynà (mcn); aso (pag); rikono (rmc); Can (lij); Huund (stq); ཁྱི། (bo); Mpša (nso); Ghjacaru (co); Itzcuintli (nah); Ayam (bcl); Kien (pcd); câine (ro); Ey (so); Нохой (bxr); Asèë (ace); lo gerku (jbo); ໝາ (lo); 개 (ko); Hundur (fo); hundo (eo); Oeškese (chy); Pies (csb); Kēng (cdo); Domacny pjas (dsb); הונט (yi); domjacy pos (hsb); chó (vi); ЖIали (inh); Imbwa (sn); dug (sco); нохой (mn); hund (nn); Pini (vro); ನಾಯಿ (kn); Mbwá (ln); dog (en); jagua (gn); Wùlù (bm); ውሻ (am); пий (mhr); 𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃 (got); कुत्ता (mai); Perro (lad); Maile (sm); Chaun (rm); Tchian (nrm); saree (om); avún (guw); សត្វឆ្កែ (km); ᱥᱮᱛᱟ (sat); ܟܠܒܐ (arc); ꯍꯨꯏ (mni); Ккаччи (lbe); КицӀ (lez); Ajá (yo); dog (vo); खिचा (new); Domači pes (sl); aso (tl); ᎩᏟ (chr); pies (pl); നായ (ml); hond (nl); qimmeq (kl); Ыт (sah); can (gl); σκύλος (el); Pjes (szl); ɔkraman (ak); မႃ (shn); dog (en-gb); A̱bwu (kcg); Pes domáci (sk); пес свійський (uk); It (tk); Пине (mdf); Hund (gsw); It (uz); Ит (kk); куче (mk); Hund (bar); कुक्कुर (bho); Ыт (tyv); пине (myv); ཁྱི (dz); कूकर (awa); Inja (zu); Anjing (su); Kuttaa (hif); 犬 (lzh); Пон (koi); ခွေး (my); 狗 (yue); Ит (ky); kiéu-è (hak); Dok (bi); Inja (xh); Haushund (de-ch); ci (cy); շուն (hy); 犬 (zh); hûn (fy); Koiru (olo); Hund (pdc); asu (tet); Anu (ay); බල්ලා (si); wacu (szy); श्वान (hi); كلب (arq); koira (fi); Kurī (mi); Пи (mrj); piânnai (sms); Hound (vls); Câni (rup); Iro (ceb); vatu (pwn); Pas (sh); Пес (rue); Nchebe (tum); Can (vec); Imbwa (rw); atimw (atj); Dorg (pih); سک (mzn); куче (bg); Mbwa (lg); Can (nap); Alika (mg); hund (sv); nkịta (ig); Саг (tg); Cjan (fur); ئىت (ug); Kutık (diq); Allqu (qu); 狗 (gan); kacho (pap); Moddey (gv); Ma (za); Káu (nan); asu (jv); Йытă (cv); Honk (ksh); কুকুর (bn); Canis lupus familiaris (an); Пуны (udm); Asu (pam); Can (lfn); anjing (id); Пон (kv); suns (lv); hond (af); Łééchąąʼí (nv); hundo (io); Haɣ (kbp); cão (pt-br); Can (eml); 狗 (wuu); 犬 (zh-hant); hund (da); собака (ru); Anjiang (min); Qimmiq (ik); Гьой (av); سەگ (ckb); كلب (aeb-arab); ကၠဵု (mnw); Daag (jam); หมา (th); cani (scn); ᕿᖕᒥᖅ (iu); kutya (hu); 犬 (zh-hk); 犬 (zh-sg); txakur (eu); Xaj (wo); Пьсъ (cu); ایت (azb); Avoo (ee); Hund (de); Hóndj (li); сабака свойскі (be); gos (ca); Hond (nds-nl); Asu (nia); कुकुर (ne); ჯოღორი (xmf); 犬 (zh-cn); Can (pms); كلب (ar); ನಾಯಿ (tcy); כלב (he); эт (tt); Koli (fj); vakoleem (avk); కుక్క (te); beana (se); Hüshünj (frr); Köpək (az); Куыдз (os); Perro (mwl); cane (it); köpek (tr); 犬 (zh-hans); Chyen (ht); koer (et); Chin (frp); juklo (rmy); Qeni (sq); कुत्रा (mr); Շուն (hyw); Kûçik (ku); Canis lupus familiaris (pt); kelb (mt); Dagu (srn); Hadupan (bjn); Šuo (lt); Kare (ha); et (tt-latn); நாய் (ta); Canis Lupus Familiaris (ext); Ayam (war); mbwa (sw); Cù (gd); aso (ilo); aydi (kab); Cicing (ban); ڪتو (sd); Ki (kw); انجيڠ (ms-arab); کتا (skr); 犬 (zh-tw); Cian (lld) mamífero carnívoro doméstico de la familia Canidae (es); Bvʉ e kwokwo ŋaʼ naŋa wo nyom. (agq); subspecies of mammal (en-gb); общоприето наименование (bg); etçil, memeli bir hayvan (tr); ایک پالتو اور جنگلی جانور (ur); domesticerad underart av däggdjur (sv); домашня тварина (uk); ಸಾಂಕನೊದ ಪ್ರಾಣಿ (tcy); 由狼馴化而來的常見家畜,被廣泛作為寵物或役用動物飼養 (zh-hant); 네 발로 걷고 인류의 반려동물로 키워지기도 하는, 포유류에 속한 동물 (ko); malsovaĝa besto el la hunda familio (eo); domestikované zvíře (cs); domaća životinja (bs); sous-espèce domestique de Canis lupus (fr); kéwan omahan (jv); domaća životinja (hr); domestic animal (en); zwěrjo (hsb); loài động vật ăn thịt thuần hóa (vi); apo ti sebbangan ti kolor dapo a lobo (ilo); домаћа животиња (sr); mamífero canídeo (pt-br); subspecies o the Canidæ faimily, frequently kept as a pet (sco); et domestisert rovpattedyr (Carnivora) (nb); ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿ (kn); domestic animal (en); حيوان من الكلبيات يعد أقدم حيوان صديق للإنسان (ar); loen bronnek (br); အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် (my); a kutyafélék családjába tartozó, háziasított emlősalfaj (hu); mamíferu carnívoru domésticu de la familia de los cánidos (ast); домашнее животное (ru); allqu warmi sac yauqjja (qu); als Heim- und Nutztier gehaltenes Haustier (de); ընտանի կենդանի (hy); 由欧亚大陆的灰狼驯化而来的常见家畜,被广泛作为宠物或役用动物饲养 (zh); pattedyr (da); स्तनधारीको उपसमूह (ne); ネコ目イヌ科の動物 (ja); animal domestic (ia); כלב הבית, בעל חיים מבוית ממשפחת הכלביים (he); йорт хайваны (tt); eem dem idatcol ke lana apta (avk); దేశీయ జంతువు (te); kotieläin (fi); subspecies of mammal (en-ca); விலங்கு (ta); mammifero carnivoro ascritto al genere Canis (it); udomowiona forma wilka (pl); свойская жывёла (be-tarask); 由狼驯化而来的常见家畜,被广泛作为宠物或役用动物饲养 (zh-hans); йорт хайваны (tt-cyrl); Vierpotige soogdiere, naverwant aan wolwe (af); ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ (sat); домашно животно (mk); suttaspecia dumèstica dû canis lupus (scn); mamífero canídeo (pt); anifail domestig (cy); domestikovaný poddruh vlka dravého (sk); hewan domestik yang tergolong ordo karnivora (id); yort xaywanı (tt-latn); mamífer domèstic de la família dels cànids (ca); alagang hayop (tl); زیرگونه‌ای اهلی‌شده از پستانداران (fa); ชื่อสัตว์เลี้ยงชนิดหนึ่ง (th); džviros (rmc); Mnyama anayeishi na watu; kazi yake hasa ni kulinda nyumbani (sw); മനുഷ്യൻ ഇണക്കി വളർത്തുന്ന ഒരു മൃഗം. (ml); huisdier; ondersoort uit de soort wolf (nl); ụdị anụmanụ na-ebi n'ụlọ (ig); ପୋଷା ଜନ୍ତୁ (or); ھڪ پالتو جانور (sd); kodususi (et); mamífero carnívoro doméstico da familia Canidae (gl); ꯌꯨꯝꯗ ꯂꯣꯏꯕ ꯁꯥ (mni); κατοικίδιο ζώο (el); mymba ogagua (gn) perro doméstico, can, Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris, 🐶, 🐕 (es); asu (ms); Canis lupus familiaris, domestic dog (en-gb); Canis lupus familiaris (bg); 狗 (zh-hk); Amboa (mg); tamhund, voffsing (sv); собаки, собака, собака свійський, домашній собака, собака домашній, свійський собака, Canis lupus familiaris, Canis familiaris, 🐶 (uk); 狗 (zh-hant); 狗 (zh-cn); 멍멍이 (ko); пес (mk); domaći pas (bs); Tósz (csb); canis lupus familiaris, canis familiaris, canis canis, canis familiaris domesticus, 🐶, 🐕 (fr); sagawon, segawon, kirik, gugug, sona, ꦄꦱꦸ, ꦲꦱꦸ, ꦱꦒꦮꦺꦴꦤ꧀, ꦱꦼꦒꦮꦺꦴꦤ꧀, ꦏꦶꦫꦶꦏ꧀, ꦒꦸꦒꦸꦒ꧀, ꦱꦺꦴꦤ (jv); domaći pas (hr); киска (myv); pos, psyk (hsb); Šou (sgs); домаћи пас, цуко, кер (sr); cachorro, Canis lupus familiaris (pt-br); 狗 (zh-sg); Haushond (lb); Káu-á, Kaú (nan); bikkje, kjøter, hund, menneskets beste venn, mannens beste venn (nb); ಸಾಧು ಪ್ರಾಣಿ, ನಿಯತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿ (kn); سە (ckb); domestic dog, Canis lupus familiaris, Canis familiaris, dogs, 🐶, 🐕 (en); chas (br); 犬 (yue); Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris (hu); Canis lupus familiaris, zakur, or (eu); perru domésticu, can, Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris (ast); Canis domesticus, Canis lupus familiaris, ca, belitre (ca); 🐶, 🐕, Haushund (de); gadhar, madadh (ga); سگ اهلی (fa); 狗, 家犬, 家狗 (zh); tamhund, vovse, køter, vovhund (da); 犬, イエイヌ, いぬ (ja); כלב בית (he); "Canis lupus familiaris" apta (avk); kesykoira (fi); Canis lupus familiaris, domestic dog (en-ca); canis lupus familiaris (it); peni (et); Canis lupus familiaris (scn); Cães, Cão, Cachorro, cadela (female) (pt); Canis lupus familiaris (sco); 狗 (zh-hans); aqjun, Canis lupus familiaris, Canis familiaris (kab); Canis lupus familiaris, Canis familiaris, собака обыкновенная, пёс, пес (ru); اسو (ms-arab); Hoond (nds-nl); rukono, džuklo (rmc); pies domowy, 🐶, 🐕, 🐩 (pl); പട്ടി (ml); 狗 (zh-tw); dog, Canis lupus familiaris (bi); Canis familiaris (nl); Canis lupus familiaris, C. lupus familiaris, 🐶, 🐕 (gn); Canis lupus familiaris, สุนัขบ้าน, สุนัข, 🐶 (th); cadela (a femia) (gl); pes (cs); σκυλί, κύων, canis lupus familiaris (el); कुत्ता, कुत्ती (hi)
कुत्रा 
domestic animal
Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg
Huskies sled dogs in Kulusuk, Greenland.
Collage of Nine Dogs.jpg
माध्यमे अपभारण करा
Wikipedia-logo-v2.svg  विकिपीडिया
Wikispecies-logo.svg  Wikispecies
प्रकारorganisms known by a particular common name (Canis familiaris, Canis lupus familiaris)
उपवर्गdomesticated mammal,
pet
Patron saint
  • Saint Roch
  • Hubertus
  • Vitus
वापर
  • pet (companion dog)
  • शिकार (hunting dog)
  • guard (guard dog)
  • service animal (assistance dog)
  • treatment (therapy dog)
  • policing (police dog)
  • guarding (guard dog)
पासून वेगळे आहे
  • hammer
  • Hund (descriptive page and disambiguation page have to be in different items)
  • Dog (descriptive page and disambiguation page have to be in different items)
Taxonomy
अधिकार नियंत्रण
साचा:Translations:Template:Wikidata Infobox/i18n/msg-editlink-alttext/mr

कुत्रा हा इमानदार प्राणी आहे. त्यामुळे त्याचा वापर राखण करण्यासाठी, शिकार करण्यासाठी, गुन्ह्यांच्या तपासणीसाठी तसेच सोबतीसाठी करतात.कुत्र्यांच्या अनेक प्रजाती आहेत. अनेक व्याधींमध्ये कुत्र्याचा उपयोग ‘[थेरपी डॉग]’ म्हणून केला जातो. कारण कुत्रा मानसिक तणाव कमी करण्यास मदत करतो. रक्तदाबाचा त्रास, हृदयरोग आदींनी ग्रस्त मंडळींना कसे हाताळायचे, याकरिता आता अभ्यासक्रम तयार करण्यात आले आहे.अशा प्रशिक्षित कुत्र्यांना ‘थेरपी डॉग्ज’ म्हणतात.

रंग, उंची, ठेवण व त्यांचे उपयोग यावरून जगात कुत्र्याच्या जवळजवळ ४०० जाती पहावयास मिळतात. या विविध जातीच्या कुत्र्यांचे वजन ६०० ग्रॅम पासुन अगदी १०० किलोपर्यंतही असते, तर उंची ८ इंचांपासून ४ फुटांपर्यंत असते.यांच्या अनेक जाती पहायला मिळतात.कुत्रांच्या अनेक जमाती असतात .

उत्पत्ती[संपादन]

Indian spitz.jpg

कुत्र्याची उत्पत्ती ही बहुधा लांडग्यापासून झाली असावी, असे मानण्यात येते. लांडग्याचे आकारमान आणि दातांची ठेवण ही कुत्राशी मिळती-जुळती आहे.

इतिहास[संपादन]

कुत्रा हा पुरातनकाळापासून मनुष्याच्या सानिध्यात राहिला. अन्नासाठी कुत्रा हा माणसाच्या सानिध्यात राहिला असावा.

वैदिक वाङमयात कुत्र्याचे उल्लेख आढळतात. महाभारतातील राजा युधिष्ठिर हा स्वर्गात जाताना त्याच्याबरोबर एक कुत्रा होता. यावरून कुत्र्याचा इमानीपणा सांगितला आहे. इंद्राची सरमा नावाची कुत्री प्रख्यात होती. श्री दत्तगुरूंच्या सानिध्यात कुत्र्याला स्थान देण्यात आले. रायगडावर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वाघ्या कुत्र्याची समाधी आहे.

कुत्र्यांच्या भारतीय जाती[संपादन]

इंडियन परिहा किंवा इन डॉग[संपादन]

साधारणपणे भारतभरात सगळीकडे या प्रजातींचे कुत्रे दिसतात. आपल्याकडे दिसणाऱ्या भटक्या कुत्र्यांप्रमाणेच साधारणपणे यांचे रंग-रूप असते. मात्र तरीही ही प्रजाती पूर्णपणे वेगळी आहे. हे श्वान घोडारंगाचे किंवा काळ्या रंगाचे असतात. काटकपणा हे या प्रजातीचे वैशिष्ट्य मानले जाते.

इंडियन माऊंटन डॉग[संपादन]

हा हिमालयाच्या परिसरात आढळणारा कुत्रा आहे. हा तेथील हवामानाच्या गरजेनुसार केसाळ आणि ताकदवान असतो. हिमाचल प्रदेश, काश्मीर, उत्तराखंड या भागांत संरक्षणासाठी हा श्वान पाळला जातो. ‘गड्डी कुत्ता’ असे याचे स्थानिक नाव आहे.

कन्नी[संपादन]

कुत्र्याच्या या जातीचे मूळ स्थान मूळ स्थान तामिळनाडू असून, मालकाशी अत्यंत इमानदार राहणारी आणि पाळीव म्हणून घरात पटकन मिसळून जाणारी प्रजाती म्हणून या श्वानांची ओळख आहे. ही कुत्री साधारणपणे काळ्या रंगात आढळतात.

कुमाऊॅं माऊंटन डॉग[संपादन]

कोंबई[संपादन]

ही दक्षिण भारतात आढळणारी प्रजाती आहे. ह्या जातीचा कुत्रा शेताच्या राखणीसाठी पाळला जातो. उंचीला कमी, पण ताकदवान अशी ही प्रजाती आहे.

चिप्पीपराई[संपादन]

कुत्र्याची ही जातही दक्षिण भारतात ही आढळते.

पांडीकोना[संपादन]

ही जात मध्य भारतात आढळते.

बखरवाल डॉग[संपादन]

मुधोळ हाऊंड, कारवान हाऊंड किंवा पश्मी[संपादन]

महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश येथे प्राधान्याने आढळणारी ही प्रजाती आहे. शिकारीसाठी किंवा राखणीसाठी हा श्वान पूर्वी पाळला जायचा. ह्या कुत्र्यांचा रंग पांढरा, काळा किंवा करडा असतो. ह्या जातींच्या कुत्र्यांची उंची जास्त असते व हे श्वान स्वभावाने आक्रमक असतात.

राजपलयम[संपादन]

ही दक्षिण भारतातील प्रजाती आहे. शुभ्र पांढरा रंग, गुलाबी नाक, उंच, लांब पाय आणि चणीने थोडे बारीक असे हे श्वान राजघराण्यांमध्ये पूर्वी पाळले जायचे. अस्वलांच्या शिकारीसाठी या श्वानांचा उपयोग पूर्वी केला जात असल्याचे उल्लेख आढळतात.

कुत्र्यांच्या भारतीय प्रजातींचे वैशिष्ट्य[संपादन]

भारताच्या भौगोलिक विविधतेनुसार तेथील हवामान, खाणे, जीवनशैली स्वीकारून प्रजाती देशभरातील विविध भागांत पसरल्या आहेत. त्यामुळे कुत्र्याच्या भारतीय प्रजातींची प्रतिकारशक्ती अधिक असते. त्यांच्या गरजाही तुलनेने कमी असतात. स्थानिक परिस्थितीशी नाळ जुळलेली असल्यामुळे तेथील होणारे बदलही या प्रजाती तुलनेने लवकर स्वीकारतात. स्थानिक गरजांनुसार त्यांची गुणवैशिष्ट्ये निर्माण झालेली असल्याने देशाच्या सीमा सुरक्षा दलांकडून राजपलयम किंवा हिमालयाच्या परिसरातील स्थानिक श्वान प्रजातींचा अधिक वापर केला जातो.

कुत्र्याच्या विदेशी जाती.....[संपादन]

(अपूर्ण) जशेफर्डर्मन जर्मन शेफर्ड : जुन्या जर्मन मेंढपाळ कुत्र्यांसह जुने जर्मन मेंढपाळ कुत्रे किंवा जुने जर्मन मेंढपाळ कुत्रे हे जर्मनीतील पारंपारिक प्रकारचे काम करणारे, पाळणारे कुत्रे आहेत. ते लँडरेसेस आहेत ज्यात कुत्र्यांच्या कार्यरत जातींचा समावेश आहे आणि त्यापैकी काही असे प्रकार आहेत ज्यामधून आधुनिक जर्मन शेफर्ड कुत्रा प्रमाणित जाती म्हणून विकसित केला गेला आहे. लँडरेस फेडरेशन सायनोलॉजिक इंटरनॅशनल द्वारे ओळखले जात नाहीत, परंतु काहींचे स्वतःचे मानक आहेत[1] जे काम करण्याच्या क्षमतेसाठी आहेत, दिसण्याच्या वैशिष्ट्यांसाठी नाहीत.

श्वानदंश[संपादन]

कुत्रा चावण्यास श्वानदंश असे म्हणतात. त्यामुळे रेबीज हा रोग होतो. रेबिस फकत जांका ते दुयेस आसा अशीच सुणी चाबल्यार जाता.

बाह्य दुवे[संपादन]

पहा : प्राण्यांचे आवाज