कसावा

मॅनिहॉट एस्कुलेंटा (Manihot esculenta), ज्याला सामान्यतः कसावा, मॅनिओक किंवा युका (तसेच विविध प्रादेशिक नावांनी) संबोधले जाते, ही युफोर्बिएसी (Euphorbiaceae) या स्पर्ज कुळातील एक काष्ठमय झुडूप आहे. ही वनस्पती मूळची दक्षिण अमेरिकेतील ब्राझील, पॅराग्वे आणि अँडीज पर्वतरांगांच्या काही भागांतील आहे. कसावा हे बहुवार्षिक पीक असले, तरी उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये त्याच्या खाण्यायोग्य, स्टार्चयुक्त मुळांसाठी त्याची प्रामुख्याने वार्षिक पीक म्हणून लागवड केली जाते.

कसावाची मुळे प्रामुख्याने उकडून खाल्ली जातात. तसेच, त्यांच्यावर मोठ्या प्रमाणावर प्रक्रिया करून टॅपिओका नावाचा स्टार्च तयार केला जातो. टॅपिओकाचा उपयोग अन्नपदार्थ, पशुखाद्य आणि विविध औद्योगिक उपयोगांसाठी केला जातो.महाराष्ट्रीयन पाककृतींमध्ये वापरला जाणारा साबुदाणा किन्वा टॅपिओका कसावापासून मिळवला जातो. ब्राझीलमधील फारोफा आणि पश्चिम आफ्रिकेतील त्याच्याशी संबंधित गारी हे कसावाच्या मुळांपासून तयार केलेले खाद्यपदार्थ आहेत. यासाठी कसावाची मुळे किसून त्यापासून मिळालेल्या लगद्यामधील अतिरिक्त पाणी दाबून काढले जाते. त्यानंतर हा लगदा वाळवून व भाजून जाडसर पीठ तयार केले जाते.

उष्णकटिबंधीय प्रदेशांमध्ये तांदूळ आणि मका यांच्यानंतर कसावा हे अन्नातील कर्बोदकांचा तिसरा सर्वात मोठा स्रोत आहे, ज्यामुळे ते एक महत्त्वाचे मुख्य अन्न ठरते; ५० कोटींहून अधिक लोक त्यावर अवलंबून आहेत. यात अत्यंत दुष्काळ सहन करण्याची क्षमता आणि निकृष्ट जमिनीतही उत्तम उत्पादन देण्याची क्षमता असल्याचा फायदा आहे. कसावा स्टार्चचा सर्वात मोठा उत्पादक नायजेरिया आहे, तर थायलंड सर्वात मोठा निर्यातदार आहे.

कसावा गोड आणि कडू अशा दोन प्रकारांमध्ये पिकवला जातो; दोन्हीमध्ये विषारी घटक असतात, परंतु कडू प्रकारांमध्ये ते खूप जास्त प्रमाणात आढळतात. कसावा खाण्यासाठी काळजीपूर्वक तयार केला पाहिजे, कारण अयोग्यरित्या तयार केलेल्या पदार्थामध्ये विषबाधा होण्याइतके सायनाइड असू शकते. काही ठिकाणी अन्नसुरक्षेच्या अभावाच्या काळात दुष्काळातील अन्न म्हणून कसावाच्या अधिक विषारी जातींचा वापर केला जातो. पिकांचे नुकसान कमी करण्यासाठी शेतकरी कडू वाणांची निवडही करू शकतात.