एम.पी. परमेश्वरन
| लिंग | पुरूष  |
|---|---|
| नागरिकत्व | भारत |
| स्थानिक भाषेतील नाव | എം.പി. പരമേശ്വരൻ |
| दिलेले नाव | M. |
| जन्म तारीख | १८ जानेवारी 1935 |
| जन्मस्थान | Kiralur |
| मृत्यू तारीख | ११ ऑगस्ट 2026 |
| मृत्यूस्थान | तृशुर |
| बोलण्याची वा लेखनाची भाषा | मलयाळम, रशियन भाषा, इंग्लिश भाषा |
| लेखनाची भाषा | मलयाळम, इंग्लिश भाषा |
| व्यवसाय | भौतिकशास्त्रज्ञ, अभियंता, लेखक, science communicator, अनुवादक |
| कार्यक्षेत्र | भौतिकशास्त्र |
| नियोक्ता | भाभा अणुसंशोधन केंद्र |
| शिक्षण घेतलेली संस्था | अभियांत्रिकी महाविद्यालय, तिरुअनंतपुरम, Moscow Power Engineering Institute |
| शैक्षणिक पदवी | विद्यावाचस्पती |
| निवासस्थान | भारत |
| उल्लेखनीय कार्य | Vairudhyatmaka Bhowthika Vadam, Prapancharekha |
एम. पी. परमेश्वरन (१८ जानेवारी, १९३५ - ११ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय अणुऊर्जा अभियंता आणि शिक्षणतज्ज्ञ होते, ज्यांनी भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमात महत्त्वाची भूमिका बजावली होती. केरळ सरकारतर्फे दिला जाणारा तिसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार असलेल्या 'केरळ श्री' पुरस्काराने त्यांना २०२२ मध्ये सन्मानित करण्यात आले होते.[१]
प्रारंभिक आयुष्य
[संपादन]एम. पी. परमेश्वरन यांचा जन्म १८ जानेवारी १९३५ रोजी किरातूर येथे झाला. १९५६ मध्ये त्यांनी नंबुथरी विद्यालयात आणि थ्रिसूरच्या 'चर्च मिशन सोसायटी हायर सेकेंडरी स्कूल'मध्ये शिक्षण घेतले आणि थ्रिसूरच्या 'सेंट थॉमस कॉलेज'मधून प्री-डिग्री अभ्यासक्रम पूर्ण केला. त्यानंतर त्यांनी केरळमधील 'कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंग, त्रिवेंद्रम' मधून इंजिनिअरिंगची पदवी प्राप्त केली. यानंतर त्यांनी मुंबईतील 'भाभा अणुसंशोधन केंद्रात' (बी.ए.आर.सी.) नोकरी पत्करली आणि १९७५ पर्यंत ते तिथे कार्यरत होते. बी.ए.आर.सी. मधून डेप्युटेशनवर असताना, त्यांनी १९६९ ते १९७३ या काळात केरळच्या 'राज्य भाषा संस्थेचे' सहसंचालक म्हणूनही काम केले. तसेच, १९६५ मध्ये त्यांनी 'मॉस्को पॉवर इंजिनिअरिंग इन्स्टिट्यूट'मधून न्यूक्लियर इंजिनिअरिंगमध्ये पीएचडी (पदवी) मिळवली.[२]
भारतीय विज्ञान चळवळ
[संपादन]१९७० च्या दशकात केरळमध्ये 'केरळ शास्त्र साहित्य परिषद' या नावाने जनवादी विज्ञान चळवळ सुरू झाली, जिने राज्यातील विज्ञान शिक्षक आणि विज्ञान प्रचारकांमध्ये एका नवीन चळवळीला जन्म दिला. या चळवळीत सहभागी होण्यासाठी त्यांनी १९७५ मध्ये आपल्या नोकरीचा राजीनामा दिला. तेव्हापासून ते 'केरळ शास्त्र साहित्य परिषदेचे' पूर्णवेळ कार्यकर्ते बनले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली केरळ शास्त्र साहित्य परिषदेचा एक विशाल जनआंदोलनात विस्तार झाला आणि या चळवळीने देशभरातील विज्ञान प्रचारकांवर मोठा प्रभाव पाडला.[३][४]
केरळ शास्त्र साहित्य परिषद
[संपादन]केरळमध्ये 'केएसएसपी' यशस्वी झाल्यानंतर, एम. पी. परमेश्वरन यांनी या कार्याचा व्याप्ती राष्ट्रीय स्तरावर वाढवण्यासाठी पावले उचलली. १९८७ मध्ये, 'भारत जन विज्ञान जथा' या भारताच्या एका अनोख्या जनसंवाद उपक्रमाच्या राष्ट्रीय आयोजन समितीचे निमंत्रक म्हणून, त्यांनी या महाप्रचंड संवाद प्रयोगाची संकल्पना मांडण्यात, त्याचे आयोजन करण्यात आणि तो पार पाडण्यात मोलाचे योगदान दिले. भारतातील जनवादी विज्ञान चळवळींचे एक सामायिक व्यासपीठ असलेल्या 'ऑल इंडिया पीपल्स सायन्स नेटवर्क' (AIPSN) च्या स्थापनेमध्येही त्यांचा महत्त्वाचा वाटा होता.[५]
१९९० मध्ये, 'राष्ट्रीय साक्षरता मिशन कार्यक्रमाला' पाठिंबा देण्यासाठी २ ऑक्टोबर १९९० ते १४ नोव्हेंबर १९९० दरम्यान आयोजित करण्यात आलेल्या 'भारत ज्ञान विज्ञान जथे'च्या आयोजनात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. यामुळेच 'भारत ज्ञान विज्ञान समितीची' (BGVS) स्थापना झाली, जी भारतामध्ये सुरू झालेल्या व्यापक साक्षरता मोहिमेसाठी जबाबदार होती.
विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील योगदान
[संपादन]परमेश्वरन हे एक सुप्रसिद्ध लेखक होते. त्यांनी मल्याळम भाषेत २९ आणि इंग्रजीत दोन अशी लोकप्रिय विज्ञान पुस्तके लिहिली होती. त्यांच्या पुस्तकांमध्ये विज्ञानाचे अवाढव्य दर्शन घडते. किरणोत्सर्ग, अणुविज्ञान, खगोलशास्त्र, गणित, राज्यशास्त्र, समाजशास्त्र, पर्यावरणशास्त्र हे त्यांनी हाताळलेले काही प्रमुख आणि वैविध्यपूर्ण विषय आहेत. "एक नवीन जग - एक नवीन भारत" ही दृष्टी त्यांच्या विचारांना आणि कृतीला मार्गदर्शन करते. त्यांना विज्ञान लोकप्रियतेसाठी आणि साक्षरतेसाठी असे दोन राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले होते. त्यांनी विविध नियतकालिकांमध्ये ३०० हून अधिक लेख लिहिले. त्यांना भारत सरकारच्या "नवाक्षरांसाठी पुस्तके" (१९६२) आणि "मूलभूत आणि सांस्कृतिक साहित्य" (१९६४) या पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले होते. तसेच त्यांना १९८२ मध्ये बालसाहित्याचा पुरस्कारही मिळाला होता.
विकेंद्रित लोकशाही आणि उपभोगवादापासून मुक्त असणारी आर्थिक उत्पादकता यावर आधारित जगाची कल्पना मांडणारे 'फोर्थ वर्ल्ड' हे वैचारिक पुस्तक लिहिल्यामुळे, त्यांना ३३ वर्षे 'भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)' चे सक्रिय सदस्य राहिल्यानंतर पक्षातून बाहेर काढण्यात आले होते. पक्षाने त्यांच्या या विचारांना मार्क्सवादी तत्त्वांचा नकार म्हणून पाहिले होते.
केरळ भाषा संस्थेचे सहसंचालक म्हणून, त्यांनी टाईपरायटरसाठी मल्याळम कीबोर्डचे रूपरेषा तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली, जी नंतर संगणकांसाठी इन्स्क्रिप्ट लेआउटमध्ये स्वीकारली गेली. २००७ मध्ये, त्यांनी साम्यवादी नेते 'ए. के. गोपालन' यांच्या जीवनावरील 'एकेजी' (AKG) या मल्याळम चित्रपटात अभिनय केला, ज्यामध्ये एम. पी. परमेश्वरन यांनी केरळचे पहिले मुख्यमंत्री ई. एम. एस. नंबुदिरीपाद यांची भूमिका साकारली होती.
परमेश्वरन यांनी २००८ मध्ये 'जानकीय शास्त्र प्रस्थानम' हे पुस्तक प्रकाशित केले. या पुस्तकाची तिसरी आवृत्ती नुकतीच प्रकाशित झाली आहे.
मृत्यू
[संपादन]११ ऑगस्ट, २०२६ रोजी, वयाच्या ९१ व्या वर्षी परमेश्वरन यांचा मृत्यू झाला.[६][७]
संदर्भ
[संपादन]- ↑ "Kerala declares 1st-ever Padma-inspired awards; MT gets highest honour". The New Indian Express. November 2022. 2023-01-21 रोजी पाहिले.
- ↑ "Talk by Dr MP Parameswaran". 26 October 2010 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 19 December 2009 रोजी पाहिले.
- ↑ "India Together - A conversation with Interview with Dr. M.P. Parameswaran". 24 April 2006 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 19 December 2009 रोजी पाहिले.
- ↑ R. Ray and M. F. Katzen nstein, ed. (2005). Social Movements in India. Rowman & LittlefieldPublishers.
- ↑ "Story Of Bharat Gyan Vigyan Samiti (BGVS)". 10 May 2014 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 19 December 2009 रोजी पाहिले.
- ↑ Nuclear scientist M P Parameswaran passes away
- ↑ Bureau, The Hindu (2026-08-11). "M.P. Parameswaran, renowned nuclear scientist and CPI(M) theorist, dies at 92". The Hindu (इंग्रजी भाषेत). ISSN 0971-751X. 2026-08-11 रोजी पाहिले.