ऋषभ (अवतार)

ऋषभ हा हिंदू धर्मातील, भागवत पुराणातील विष्णूच्या चोवीस अवतारांपैकी एक आहे.^[१]^[२]^[३] काही विद्वान या अवताराला जैन धर्माचे पहिले तीर्थंकर ऋषभनाथ यांच्यासारखेच मानतात.^[३]^[४]

भागवत पुराणाच्या पाचव्या ग्रंथातील (५.३–५.६) चार अध्यायांमध्ये त्यांच्या जीवनाचा विस्तारित वृत्तांत आहे. ऋषभ हे विष्णूचे आंशिक अवतार म्हणून वर्णन केले आहे, व त्यांचा जन्म, राजपद, तपस्वी संन्यास आणि जग सोडून जाण्याचे तपशीलवार वर्णन केले आहे.^[५]

त्यांचा जन्म राजा नाभी आणि राणी मेरुदेवी यांच्या पोटी झाला, (एका पर्यायी कथेत त्यांच्या आईचे नाव सुदेवी आहे).^[५] ग्रंथानुसार, राजा नाभी हा एक सद्गुणी परंतु संतानहीन राजा होता ज्याने कठोर तपस्या केली आणि वारसासाठी विष्णूला एक भव्य यज्ञविधी सोपवला. त्याच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन, ब्रह्मचारी श्रमणांच्या धर्माचे उदाहरण देण्यासाठी विष्णूने नाभीच्या पत्नीद्वारे अवतार घेतल्याचे म्हटले जाते. ^[५]

संदर्भ

↑ Matchett, Freda (2001). Krishna, Lord or Avatara?: the relationship between Krishna and Vishnu. 9780700712816. p. 152. ISBN 978-0-7007-1281-6.
↑ Wendy Doniger (2014). On Hinduism. Oxford University Press. pp. 593 note 46. ISBN 978-0-19-936009-3.
1 2 PS Jaini (1977). "Jina Rishabha as an avatar of Vishnu". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. XL (2): 321–327.
↑ D Dennis Hudson (2008). The Body of God: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram. Oxford University Press. pp. 19–21. ISBN 978-0-19-970902-1.
1 2 3 Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. Columbia University Press. pp. 152–155. ISBN 978-0-231-14998-3.

[Matchett-1] Matchett, Freda (2001). Krishna, Lord or Avatara?: the relationship between Krishna and Vishnu. 9780700712816. p. 152. ISBN 978-0-7007-1281-6.

[2] Wendy Doniger (2014). On Hinduism. Oxford University Press. pp. 593 note 46. ISBN 978-0-19-936009-3.

[jaini1-3] 1 2 PS Jaini (1977). "Jina Rishabha as an avatar of Vishnu". Bulletin of the School of Oriental and African Studies. XL (2): 321–327.

[4] D Dennis Hudson (2008). The Body of God: An Emperor's Palace for Krishna in Eighth-Century Kanchipuram. Oxford University Press. pp. 19–21. ISBN 978-0-19-970902-1.

[GuptaValpeyPages-5] 1 2 3 Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013). The Bhāgavata Purāṇa: Sacred Text and Living Tradition. Columbia University Press. pp. 152–155. ISBN 978-0-231-14998-3.

[१]

[२]

[३]

[४]

[५]

ब च सं हिंदू धर्मातील विष्णूचे अवतार
दशावतार¹	मत्स्य कूर्म वराह नृसिंह वामन परशुराम राम कृष्ण बुद्ध कल्कि
इतर अवतार	सनकादि कुमार नारद मुनी नर-नारायण कपिल दत्तात्रेय यज्ञ ऋषभ पृथु धन्वंतरी मोहिनी वेदव्यास बलराम
¹ दशावतारांची यादी प्रादेशिकदृष्ट्या बदलते. ह्यात कधी बलराम, कृष्ण आणि बुद्ध यांच्या नावात बदल होतो. कृष्ण जवळजवळ नेहमीच समाविष्ट असतो; पण अपवादांमध्ये कृष्ण हा सर्व अवतारांचा स्रोत मानला जातो.