Jump to content

इल्युशिन आयएल-७६

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
इल्युशन आयएल-७६
विमान कुटुंब
उपवर्गmilitary cargo transport aircraft, airplane with 4 jet engines संपादन
ह्याचा भागIlyushin Il-76 in service संपादन
मूळ लेबलИл-76 संपादन
NATO reporting nameCandid संपादन
Derivative workBeriev A-50, KJ-2000, Beriev A-60 संपादन
विकसकIlyushin संपादन
मूळ देशसोव्हियेत संघ संपादन
चालक कंपनीAlgerian Air Force, National Air Force of Angola, Armenian Air Force, Belarusian Air Force and Air Defense Force संपादन
उत्पादकIlyushin, Tashkent Mechanical Plant, Aviastar-SP संपादन
प्रथम उड्डाण२५ मार्च 1971 संपादन
Armamentautocannon, unguided bomb संपादन
ऊर्जा-संयंत्रAviadvigatel PS-90 संपादन
Undercarriageretractable tricycle gear संपादन
Wing configurationmonoplane, shoulder wing संपादन
Designed byGenrikh Novozhilov संपादन
Service entry1974 संपादन
Category for the interior of the itemCategory:Interior of Ilyushin Il-76 संपादन

इल्युशिन इल-७६ ({{रशियन:Илью́шин Ил-76}}; नाटो रिपोर्टिंग नाव: कँडिड) हे एक बहुउद्देशीय, स्थिरपंख, चार इंजिनांचे टर्बोफॅन धोरणात्मक मालवाहू विमान (स्ट्रॅटेजिक एरलिफ्टर) आहे.[] सोव्हिएत युनियनच्या इल्यूशिन डिझाइन ब्युरोने याची रचना अँतोनोव्ह एएन-१२ या विमानाच्या जागी एक व्यावसायिक मालवाहू विमान म्हणून १९६७ मध्ये केली होती.[] दुर्गम आणि कमी सुविधा असलेल्या भागांत जड यंत्रसामग्री पोहोचवण्यासाठी हे विमान विकसित करण्यात आले होते. आयएल-७६ च्या लष्करी आवृत्त्यांचा युरोप, आशिया आणि आफ्रिकेत मोठ्या प्रमाणावर वापर केला गेला जातो.[] आयएल-७६चा उपयोग हवेतून हवेत इंधन भरणारे तेलवाहक आणि नियंत्रण केंद्र (कमांड सेंटर) म्हणूनही केला जातो.

आयल-७६चा उपयोग रॅम्पद्वारे चढवल्या जाणाऱ्या मालासाठी मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. विशेषतः इतर साधनांद्वारे वाहून नेणे अशक्य असलेल्या मोठ्या किंवा अवजड वस्तूंसाठी हे विमान उपयुक्त आहे.[] जगभरातील आपत्कालीन प्रतिसाद वाहतूक, नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे, तसेच मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारणासाठी देखील याचा वापर केला गेला आहे.[] कच्च्या धावपट्टीवरून उड्डाण करण्याची आणि उतरण्याची क्षमता असल्यामुळे हे विमान अविकसित भागात अत्यंत उपयुक्त ठरले आहे. हवेतून वणवा विझवण्यासाठी (अग्निशमन) आणि कमी-गुरुत्वाकर्षण प्रशिक्षणासाठी देखील याच्या विशेष आवृत्त्या तयार केल्या गेल्या आहेत.

रचना आणि विकास

[संपादन]
आयएल-७६ हे चार टर्बोफॅन इंजिने आणि टी-आकाराची शेपटी असलेले एक उन्नतपंख (हाय-विंग) मालवाहू विमान आहे

उपप्रकार

[संपादन]

प्रायोगिक आणि विकासशील आवृत्त्या

[संपादन]
आयएल-७६टीडी-९०, एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिनांचा व्यास मोठा असतो
आयएल-७६टीडी-९० / आयएल-७६एमडी-९०
पर्म पीएस-९० इंजिनांसह अद्ययावत केलेली आवृत्ती.
आयएल-७६ फायरबॉम्बर
हवेतून वणवा विझवण्यासाठी अग्निशामक द्रावणाने भरलेले कॅप्सूल टाकणारे विमान.
आयएल-७६पीएसडी
आयएल-७६एमएफची शोध आणि बचाव (एसएआर) आवृत्ती.
इल-९६
प्रवासी आणि मालवाहू अशा दोन्ही रूपांत बदलता येणाऱ्या विमानाचा सुरुवातीचा प्रकल्प (हा केवळ एक प्रकल्प होता, हे नाव पुढे दुसऱ्या विमानासाठी वापरले गेले).
इल-१५०
पर्म पीएस-९० इंजिनांसह सुचवलेले बेरीव्ह ए-५० विमान.
बेरीव्ह ए-६०
हवेतून मारा करणाऱ्या लेझर शस्त्रास्त्रांच्या चाचणीसाठी तयार केलेले विमान (आयएल-७६ आवृत्ती १ए).

विशेष/संशोधन आवृत्त्या

[संपादन]
२०१५ मध्ये चाचणी दरम्यान एका एव्हियाड्विगाटेल पीडी-१४ इंजिनसह आयएल-७६एलएल चाचणी विमान
आयएल-७६टीडी चे काचेचे नाक, जे विमान चालवणाऱ्या मार्गदर्शकाचे (फ्लाइट नेव्हिगेटर) स्थान असते
१९९९ मध्ये एअरोफ्लोतच्या चिन्हांसह उडणारे आयएल-७६एलएल स्कीप चाचणी विमान
२०२५ मधील युरी गागारिन अंतराळवीर प्रशिक्षण केंद्राचे आयएल-७६एमडीके विमान
चित्र:Il76md10.jpg
लडाखमध्ये सैनिकांचे जड वाहने वाहून नेणारे विलीनीकरण वाहन (एपीसी) उतरवताना भारतीय वायु सेनेचे आयएल-७६ विमान
आयएल-७६एलएल
अधिक मजबूत पंख असलेले (किमान ३ विमाने) विमान, ज्याचा वापर ग्रोमोव्ह फ्लाइट रिसर्च इन्स्टिट्यूटमध्ये इंजिनच्या प्रोटोटाइपच्या उड्डाण चाचण्यांसाठी केला जातो.
इझदेलिये-१७६
प्रायोगि आयएल-७६पीपी.
इझदेलिये-५७६
विशेष चाचणी आवृत्ती.
इझदेलिये-६७६
चाचणी कार्यक्रमांदरम्यान वापरण्यासाठी टेलिमेट्री आणि दळणवळण रिले विमान (प्रोटोटाइप).
इझदेलिये-७७६
चाचणी कार्यक्रमांदरम्यान वापरण्यासाठी टेलिमेट्री आणि दळणवळण रिले विमान (प्रोटोटाइप).
इझदेलिये-९७६ ("स्कीप", इल-९७६, किंवा आयएल-७६एसके)[]
आयएल-७६/ए-५० वर आधारित क्षेपणास्त्र ट्रॅकिंग आणि नियंत्रण केंद्र. सुरुवातीला याची निर्मिती रादुगा ख-५५ क्रूझ क्षेपणास्त्राच्या चाचण्यांसाठी करण्यात आली होती.
इझदेलिये-१०७६
अज्ञात मोहिमांसाठीचे विशेष मोहीम विमान.
इझदेलिये-११७६
इलेक्ट्रॉनिक इंटेलिजन्स (इलेक्ट्रॉनिक गुप्तहेर माहिती गोळा करणारे) विमान, किंवा आयएल-७६-११.
आयएल-७६-तू१६० टेलप्लेन ट्रान्सपोर्टर
तू-१६० विमानांच्या आपत्कालीन बदल कार्यक्रमासाठी तात्पुरत्या स्वरूपात रूपांतरित केलेले एकमेव विमान.
आयएल-७६के / आयएल-७६एमडीके / आयएल-७६एमडीके-II
युरी गागारिन अंतराळवीर प्रशिक्षण केंद्राद्वारे अंतराळवीरांच्या प्रशिक्षणासाठी वापरले जाणारे कमी-गुरुत्वाकर्षण चाचणी विमान.
आयएल-७६एलएल
इंजिन चाचणी प्रयोगशाळा.
आयएल-७६पीपी
इलेक्ट्रॉनिक काउंटरमेझर्स (ईसीएम) विमान, ज्याच्या केवळ इझदेलिये-१७६ वरील उपकरणांमध्ये मोठ्या समस्या आल्या होत्या.
इल-८४
सागरी शोध आणि बचाव विमान, याचे उत्पादन झाले नाही.

लष्करी आवृत्त्या

[संपादन]
रशियन एरोस्पेस फोर्सचे आयएल-७६एमडी-९०ए विमान
आयएल-७६एमडी विमानाची गश-२३ शेपटीची तोफ
आयएल-७६एमडी चे मालवाहू कॅबिन
एअरोफ्लोतच्या व्यापारी नावाखाली उडणारे आयएल-७६व्हीकेपी विमान
आयएल-७६डी
संरक्षण हेतूसाठी शेपटीमध्ये तोफ असलेले पॅराट्रूपर वाहतूक विमान.
आयएल-७६एम
लष्करी वाहतूक आवृत्ती (सुधारित).
आयएल-७६एमडी
लांब पल्ल्याची सुधारित लष्करी वाहतूक आवृत्ती.
आयएल-७६एमडी स्काल्पेल-एमटी
फिरते रुग्णालय (मोबाईल हॉस्पिटल).
आयएल-७६एम / आयएल-७६एमडी
लष्करी उपकरणांशिवाय तयार केलेली परंतु एम आणि एमडी अशी नावे दिलेली विमाने.
आयएल-७६एमडी-९०
शांत आणि अधिक किफायतशीर एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० हाय-बायपास टर्बोफॅन इंजिन असलेले आयएल-७६एमडी विमान.
आयएल-७६एमएफ
६.६ मीटर लांब मुख्य भाग असलेले, एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन असलेले लष्करी विमान, ज्याची कमाल उड्डाण क्षमता २१० टन आणि माल वाहून नेण्याची क्षमता ६० टन आहे. याचे पहिले उड्डाण १९९५ मध्ये झाले. दोन विमाने तयार करून रॉयल जॉर्डनियन एअर फोर्सला देण्यात आली होती, जी नंतर इजिप्शियन एअर फोर्सला विकली गेली.
आयएल-७६एमडी-एम
रशियन एरोस्पेस फोर्ससाठी आधुनिक केलेले आयएल-७६एमडी विमान.[][][]
आयएल-७६एमडी-९०ए
नवीन अत्याधुनिक काचेचे कॉकपिट, सुधारित एव्हीओनिक्स, कार्बन-फायबरचे पंख आणि एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९०ए-७६ इंजिन असलेली आधुनिक आवृत्ती. विकासाच्या टप्प्यात याला इल-४७६ म्हणूनही ओळखले जात होते.[१०][११] निर्यात बाजारासाठी याचे नाव आयएल-७६-एमडी-९०एई असे ठेवण्यात आले आहे.[१२]
आयएल-७६टी / आयएल-७६टीडी
लष्करी विमान म्हणून बांधलेली परंतु व्यावसायिक नावे दिलेली विमाने.
इल्यूशिन इल-७८ / इल-७८एम / इल-७८एम(के)-९०ए
हवेतून हवेत इंधन भरणारे टँकर विमान.
इल-७८ एमकेआय
भारतीय वायु सेनेसाठी विकसित केलेली इल-७८ विमानाची विशेष आवृत्ती.
इल-८२
हवेतील कमांड पोस्ट / दळणवळण रिले विमान.
बेरीव्ह ए-५० / बेरीव्ह ए-५०एम / बेरीव्ह ए-५०आय / बेरीव्ह ए-५०ई
हवेतून लवकर चेतावणी देणारी आणि नियंत्रण करणारी (एइडब्ल्यूअँडसी) यंत्रणा असलेले विमान. या कार्यक्रमाचे नियंत्रण बेरीव्हकडे देण्यात आले आहे.
बेरीव्ह ए-१००
आयएल-७६एमडी-९०ए ची एइडब्ल्यूअँडसी आवृत्ती. सध्या हे विमान विकासाच्या टप्प्यात असून किमान दोन प्रोटोटाइप तयार करण्यात आले आहेत.

नागरी (व्यावसायिक) आवृत्त्या

[संपादन]
इराकमधील अली एअर बेसवर माल चढवताना इल्यूशिन आयएल-७६ चे व्यावसायिक विमान
इस्लामिक रेव्होल्युशनरी गार्ड कोरचे आयएल-७६टीडी विमान, ज्याचा वापर अग्निशामक विमान म्हणून केला जातो
व्यावसायिक सेवा बजावणारे व्होल्गा-ड्नेप्र एरलाइन्सचे आयएल-७६टीडी-९०व्हीडी विमान
आयएल-७६एमजीए
सोलोव्हिएव्ह डी-३० टर्बोफॅन इंजिनसह सज्ज असलेले सुरुवातीचे व्यावसायिक मालवाहू विमान (दोन प्रोटोटाइप आणि १२ उत्पादन विमाने).[१३]
आयएल-७६एमडी चे आयएल-७६टीडी मध्ये रूपांतर
लष्करी उपकरणे पूर्णपणे काढून टाकून व्यावसायिक विमानांत केलेले रूपांतर.
आयएल-७६पी / आयएल-७६टीपी / आयएल-७६टीडीपी / आयएल-७६एमडीपी
अग्निशामक विमाने. आयएल-७६ वॉटरबॉम्बरमध्ये दीड तासात बसवता येणारे पाण्याचे टँक असतात. हे विमान ४९,००० लीटरपर्यंत पाणी वाहून नेऊ शकते; जे सी-१३० हर्क्युलिस विमानापेक्षा साडेतीन पट जास्त आहे. ही टँक प्रणाली कोणत्याही आयएल-७६ वर बसवता येत असल्यामुळे या विमानांना वॉटरबॉम्बरमध्ये रूपांतरित केल्यावर ही नावे दिली जातात. आयएल-७६पी चे पहिले अनावरण १९९० मध्ये करण्यात आले होते.
आयएल-७६टी
निशस्त्र नागरी मालवाहू वाहतूक आवृत्ती. नाटोने याला "कँडिड-ए" असे नाव दिले होते. याचे पहिले उड्डाण ४ नोव्हेंबर १९७८ रोजी झाले.
आयएल-७६टीडी
आयएल-७६एमडी ची नागरी आवृत्ती, जिचे पहिले उड्डाण १९८२ मध्ये झाले आणि ती सोलोव्हिएव्ह डी-३० टर्बोफॅन इंजिनसह सज्ज आहे.[१३]
आयएल-७६टीडी-९०
एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन आणि अंशतः काचेचे कॉकपिट असलेले आयएल-७६टीडी विमान.
आयएल-७६टीडी-९०व्हीडी
एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन आणि अंशतः काचेचे कॉकपिट असलेले आयएल-७६टीडी विमान. हे विशेषतः व्होल्गा-ड्नेप्र कार्गो कंपनीसाठी विकसित केले गेले होते, जी २०२१ पर्यंत अशी पाच विमाने चालवत आहे.[१४]
आयएल-७६टीडी-एस
नागरी फिरते रुग्णालय, जे आयएल-७६एमडी स्काल्पेल-एमटी सारखेच आहे.
आयएल-७६टीएफ
एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिनसह सज्ज असलेली लांब पल्ल्याची नागरी वाहतूक आवृत्ती (याचे उत्पादन झाले नाही).

परदेशी आवृत्त्या

[संपादन]
भारतीय वायु सेनेचे ए-५०ई/आय विमान
बेरीव्ह ए-५०ई/आय
भारतीय वायु सेनेसाठी बनवलेले विमान. यामध्ये एइडब्ल्यूअँडसीसाठी इस्रायली फाल्कन रडार आणि एव्हियाड्विगाटेल पीएस-९० इंजिन बसवण्यात आले आहेत.[१५]
आयएल-७६एमडी टँकर
इराकी वायु सेनेने टँकरमध्ये रूपांतरित केलेली विमाने.
शांक्सी केजे-२०००
चीनने स्वतः विकसित केलेले हवेतून लवकर चेतावणी देणारे आणि नियंत्रण करणारे विमान, जे ए-५०आय कार्यक्रम रद्द झाल्यानंतर आयएल-७६ वर आधारित बनवण्यात आले. सध्या हे चीनच्या सशस्त्र दलात सेवेमध्ये आहे.
सीएफटीई इंजिन चाचणी विमान
'चीन फ्लाइट टेस्ट एस्टॅब्लिशमेंट' (सीएफटीई) सध्या भविष्यातील इंजिन विकास कार्यक्रमांसाठी रशियन बनावटीच्या आयएल-७६एमडी विमानाचा वापर उडती प्रयोगशाळा म्हणून करत आहे. या विमानावर चाचणी घेण्यात आलेले पहिले इंजिन डब्लूएस-१०ए "ताइहांग" टर्बोफॅन होते, जे चीनच्या जे-१० आणि जे-११ लढाऊ विमानांसाठी विकसित केले जात आहे. १९९० च्या दशकात रशियाकडून खरेदी केलेले हे विमान शांक्सी प्रांतातील यानलिअँग येथील सीएफटीईच्या उड्डाण चाचणी केंद्रात कार्यरत आहे.
बगदाद-१
मालवाहू भागात रडार बसवून इराकने विकसित केलेले एइडब्ल्यूअँडसी विमान, ज्याचा वापर इराण-इराक युद्धात करण्यात आला होता.
बगदाद-२
इराकने (फ्रान्सच्या मदतीने) विकसित केलेले विमान, ज्यामध्ये थॉमसन-सीएसेफ टायगर जी पाळत ठेवणाऱ्या रडारच्या अँटेनावर फायबरग्लासचे कव्हर बसवले होते, ज्याची कमाल शोध क्षमता ३५० किलोमीटर आहे. १९९१ च्या खाडी युद्धादरम्यान एक विमान जमिनीवरच नष्ट झाले होते; तर इतर दोन विमाने उडवून इराणमध्ये नेण्यात आली, जिथे ती कायमची राहिली.[१६] त्यापैकी किमान एक विमान इराणी वायु सेनेच्या सेवेत दाखल झाले. तेहरानमधील वार्षिक इराणी लष्करी संचलना दरम्यान हेसा साएके लढाऊ विमानाशी हवेत झालेल्या धडकेमुळे एक विमान अपघातग्रस्त झाले होते.[१७] या विमानाला नाकाकडील मार्गदर्शक खिडक्यांमुळे बेरीव्ह ए-५० पासून वेगळे ओळखता येते, ज्या ए-५० मध्ये नसतात.

वापरकर्ते

[संपादन]
इल-७६ चे सद्य आणि माजी वापरकर्ते
  लष्करी वापरकर्ते
  नागरी (व्यावसायिक) वापरकर्ते
  लष्करी आणि नागरी वापरकर्ते

लष्करी वापरकर्ते

[संपादन]
ऑस्ट्रेलियामधील पर्थ विमानतळावर उतरताना पीपल्स लिबरेशन आर्मी एर फोर्सचे इल-७६ विमान. या विमानाने मलेशिया एरलाइन्स फ्लाइट ३७० चा शोध मोहिमेत भाग घेतला होता
अल्जीरिया ध्वज अल्जीरिया
अँगोला ध्वज अँगोला
आर्मेनिया ध्वज आर्मेनिया
अझरबैजान ध्वज अझरबैजान
बेलारूस ध्वज बेलारूस
Flag of the People's Republic of China चीन
लेहमधील कुशोक बकुला रिम्पोची विमानतळावर उतरताना भारतीय वायु सेनेचे इल-७६ विमान
Flag of the Democratic Republic of the Congo काँगोचे लोकशाही प्रजासत्ताक
इजिप्त ध्वज इजिप्त
साचा:देश माहिती इक्वेटोरियल गिनी
भारत ध्वज भारत
चकालोव्स्की एर बेसवर रशियन वायु सेनेचे इल-७६एमडी विमान
इराण ध्वज इराण
जॉर्डन ध्वज जॉर्डन
बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरताना उझबेकिस्तान वायु सेनेचे इल-७६ विमान
उत्तर कोरिया ध्वज उत्तर कोरिया
रशिया ध्वज रशिया
सुदान ध्वज सुदान
युक्रेन ध्वज युक्रेन
उझबेकिस्तान ध्वज उझबेकिस्तान

माजी लष्करी वापरकर्ते

[संपादन]
२००९ मध्ये मितीगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर लिबियन इल-७६ विमान
इराक ध्वज इराक
लीबिया ध्वज लिबिया
सोव्हिएत वायु सेनेचे इल-७६ विमान
साचा:देश माहिती सोव्हिएत युनियन
सीरिया ध्वज सीरिया
  • सीरियन अरब वायु सेना - २०२४ च्या शेवटी अल-असद राजवट कोसळल्यामुळे आणि त्यानंतर झालेल्या अंतर्गत घडामोडींमुळे ताफा विस्कळीत झाला. फ्लाइटग्लोबलच्या २०२६ च्या अहवालात सीरियन वायु सेनेची विमाने सक्रिय यादीतून वगळण्यात आली आहेत.[२६]
येमेन ध्वज यमन
झिम्बाब्वे ध्वज झिम्बाब्वे

नागरी (व्यावसायिक) वापरकर्ते

[संपादन]
डिसेंबर २०२३ मध्ये मेहरााबाद विमानतळावर उतरताना पुया एरचे इल-७६ विमान
अझरबैजान ध्वज अझरबैजान
  • अझल आविया कार्गो
  • सिल्क वे एरलाइन्स
फ्रांकफुर्ट विमानतळावर ट्रान्सएव्हियाएक्सपोर्ट एरलाइन्सचे इल-७६टीडी विमान
बेलारूस ध्वज बेलारूस
कझाकस्तान ध्वज कझाकस्तान
किर्गिझस्तान ध्वज किर्गिझस्तान
  • फ्लाय स्काय एरलाइन्स - दोन इल-७६टीडी विमाने चालवते.[२९]
प्योंगयांग आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर एर कोर्योची दोन इल-७६ विमाने
उत्तर कोरिया ध्वज उत्तर कोरिया
रशिया ध्वज रशिया
तुर्कमेनिस्तान ध्वज तुर्कमेनिस्तान
संयुक्त अरब अमिराती ध्वज संयुक्त अरब अमिराती
  • मॅक्सिमस एर - एक इल-७६टीडी विमान कार्यरत आहे.
संयुक्त राष्ट्रे ध्वज संयुक्त राष्ट्रे
Flag of the United States अमेरिका
  • मेरीडिकन कंपनी - नोंदणी क्रमांक N20NS असलेले एक इल-७८ विमान चालवते.[३२]
उझबेकिस्तान ध्वज उझबेकिस्तान

माजी नागरी वापरकर्ते

[संपादन]
अँगोला ध्वज अँगोला
  • अँगोला एर चार्टर
आर्मेनिया ध्वज आर्मेनिया
  • एर हायनेसेस
  • द्विन एरलाइन्स
  • येरेवान-आविया
साचा:देश माहिती बहरीन
  • ग्लोबल एव्हिएशन सर्व्हिसेस
बेलारूस ध्वज बेलारूस
कंबोडिया ध्वज कंबोडिया
  • इम्त्रेक एव्हिएशन
इंडोनेशिया ध्वज इंडोनेशिया
  • पेनास एर कार्गो
Flag of the Republic of the Congo काँगोचे प्रजासत्ताक
क्युबा ध्वज क्युबा
जॉर्डन ध्वज जॉर्डन
  • जॉर्डन इंटरनॅशनल एर कार्गो[३४][३५]
अंटार्क्टिकामधील पेट्रियट हिल्स बेस कॅम्पवर जीएसटी एरोचे इल-७६ विमान
कझाकस्तान ध्वज कझाकस्तान
  • एर कझाकस्तान
  • कझाकस्तान एरलाइन्स
  • सायखात एरलाइन्स
  • एर अल्माटी
  • जीएसटी एरो
किर्गिझस्तान ध्वज किर्गिझस्तान
  • बोतीर आविया
  • किर्गिझस्तान एरलाइन्स
लाओस ध्वज लाओस
  • लाओस एरवेझ
लात्व्हिया ध्वज लात्व्हिया
  • इन्व्हर्सिजा[३६]
लीबिया ध्वज लिबिया
  • जमाहिरिया एर ट्रान्सपोर्ट
  • लिबियन एर कार्गो
रशिया ध्वज रशिया
सर्बिया ध्वज सर्बिया
सियेरा लिओन ध्वज सिएरा लिओन
सुदान ध्वज सुदान
सीरिया ध्वज सीरिया
युक्रेन ध्वज युक्रेन

संदर्भ आणि नोंदी

[संपादन]
  1. "Ilyushin Il-76 (Candid) Strategic Airlift Aircraft". Airforce Technology.
  2. "Il-76". Encyclopædia Britannica. Text " Russian aircraft" ignored (सहाय्य)
  3. "Ilyushin Il-76 Strategic Transport Aircraft". Military-Today.[permanent dead link]
  4. "Airlift: Humanitarian aid reaches those in need". UNHCR.
  5. "Parabolic flights and reduced gravity training". European Space Agency.
  6. "The Ilyushin Il-76, A-50 AWACS / Aircraft 976". airvectors.net. 1 April 2020. 2019-04-10 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 4 April 2020 रोजी पाहिले.
  7. "ОАО "Ил" приступило к работам по модернизации..." ilyushin.org. 2017-03-08 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित. 2017-03-08 रोजी पाहिले.
  8. "ЦАМТО / Новости / Первый модернизированный транспортный самолет Ил-76МД-М передан Минобороны России". armstrade.org. 27 January 2019 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  9. "Russian Air Force receives first upgraded Ilyushin Il-76MD-M". airrecognition.com. 27 January 2019 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  10. "IL-476: Russia's New Medium-Heavy Transport Jet". Defense Industry Daily. 4 April 2019 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  11. "First serial-production Ilyushin Il-76MD-90A strategic airlifter made its maiden flight". January 5, 2015. January 13, 2015 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. January 13, 2015 रोजी पाहिले.
  12. "Military transport aircraft IL-76MD-90AE". रोसोबोरोनएक्सपोर्ट. 2024-11-09 रोजी पाहिले.
  13. 1 2 "The Ilyushin Il-76". airvectors.net. 10 April 2019 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  14. "IL-76TD – the heavy cargo-carrying ramp aircraft". व्होल्गा-ड्नेप्र (इंग्रजी भाषेत). January 10, 2021 रोजी पाहिले. Volga-Dnepr has 5 modernized Ilyushin-76-TD-90-VD aircraft in its fleet.
  15. "domain-b.com : Air Force starts flight tests of first Phalcon Il-76 airborne early warning system". domain-b.com. 9 June 2008. 13 December 2018 रोजी मूळ पानापासून संग्रहित. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  16. Armistead, Leigh; Armistead, Edwin Leigh (2002). AEW&C and Hawkeyes – The Complete History of Airborne Early Warning. ISBN 978-0-7603-1140-0. 26 January 2019 रोजी पाहिले.
  17. साचा:YouTube
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Embraer, In association with. "2025 World Air Forces directory". Flight Global (इंग्रजी भाषेत). 2025-10-31 रोजी पाहिले.
  19. "Indian Air Force Official Website". भारतीय वायु सेना.
  20. Royal Jordanian Air Force (RJAF-360) IL-76TD Prestwick Airport [4K/UHD] (इंग्रजी भाषेत). 7 September 2023. 2023-11-04 रोजी पाहिले YouTube द्वारे.
  21. Trevithick, Joseph (27 March 2025). "First North Korean Airborne Early Warning Jet Flies, Kim Shows Off Interior". The War Zone. Recurrent Ventures. 28 March 2025 रोजी पाहिले.
  22. 1 2 The Military Balance 2016, p. 200.
  23. IISS (2024). The Military Balance 2024. p. 213.
  24. Sipos, Milos; Cooper, Tom (2022). Wings of Iraq, Volume 2: The Iraqi Air Force, 1970-1980. Warwick: Helion & Company Publishing. p. IX. ISBN 978-1-914377-17-4.
  25. Mitzer, Stijn; Oliemans, Joost. "Probe-And-Drogue - The Story Of Libya's Ill-Fated In-Flight Refuelling Programme". Oryx. 22 January 2025 रोजी पाहिले.
  26. 1 2 Hoyle, Craig (2025). World Air Forces 2026 (Report). FlightGlobal. p. 4. 20 December 2025 रोजी पाहिले.
  27. Cooper, Tom (2018). Hot Skies Over Yemen, Volume 2: Aerial Warfare Over the South Arabian Peninsula, 1994-2017. Warwick, England: Helion & Company Publishing. pp. 33, I. ISBN 978-1-911628-18-7.
  28. Cooper (2011). African MiGs: Volume 2: Madagascar to Zimbabwe. p. 210.
  29. Fabricius, Darren Olivier and Peter (2025-10-09). "What's with all these Russian-made aircraft flying above Pretoria?". Daily Maverick (इंग्रजी भाषेत). 2025-10-13 रोजी पाहिले.
  30. "Airshow Review – Wonsan Air Festival, North Korea". GAR. 2016-09-30. 2023-11-04 रोजी पाहिले.
  31. "Volga-Dnepr Fleet". 2017-09-24 रोजी पाहिले.
  32. "FAA Registry N-Number Inquiry Results". FAA Aircraft Inquiry. June 27, 2024. June 27, 2024 रोजी पाहिले.
  33. Jackson (1995). Jane's All the World's Aircraft 1995. p. 317.
  34. "Jordan International Air Cargo". July 22, 2011 रोजी मूळ पान पासून संग्रहित.
  35. "Jordan gave Egypt two military transport Il-76MF". Weaponews.com. 2019-08-05 रोजी पाहिले.
  36. Jackson (1995). Jane's All the World's Aircraft 1995. p. 317.
  37. 1 2 Trgovao oružjem sa bivšim agentima KGB |date=2015-06-10 |website=Blic Online
  38. Cooper (2011). African MiGs: Volume 2. p. 244.