आशियाई भाषा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
Jump to navigation Jump to search
अनेक भाषा कुटुंबांना आशिया, इंडो-युरोपियन आहे (जांभळा, निळा, आणि मध्यम हिरवा) आणि भारत-चीन तिबेटी (chartreuse आणि गुलाबी) वर्चस्व लोकसंख्या आहे, तर Altaic कुटुंबांना (राखाडी, गडद हिरवा, आणि किरमिजी रंग) व्यापू मोठ्या भागात भौगोलिकदृष्ट्या. Regionally हाती सत्ता असलेला प्रबळ कुटुंबे आहेत Japonic जपान मध्ये, Austronesian मध्ये मलय द्वीपसमूह (गडद लाल), कढईत आणि सोम–ख्मेर आग्नेय आशिया (अस्मानी आणि सुदंर आकर्षक मुलगी), द्रविडी दक्षिण भारत (खाकी), Turkic मध्य आशिया (ग्रे), आणि सेमिटिक मध्ये Mideast (संत्रा).

संपूर्ण आशियामधील देशांमध्ये बोलल्या जाणाऱ्या भाषांमध्ये खूप विविधता आहे. त्यामध्ये अनेक भाषा कुटुंबांचा समावेश आहेत तर काही संबंधित नसलेल्या पृथक अशा भाषाही आहेत. प्रमुख भाषा कुटुंब पुढीलप्रमाणे आहेत Altaic, Austroasiatic, Austronesian, कॉकेशियन, भंडारा, इंडो-युरोपियन, Afroasiatic, Siberian, भारत-चीन तिबेटी आणि ताई-कढईत. यातील अनेक भाषांना लेखनाचीही दीर्घ परंपरा आहे.

भाषा गट[संपादन]

Ethnolinguistic वितरण केंद्र/दक्षिण आशिया, Altaic, कॉकेशियन, Afroasiatic (Hamito-सेमिटिक) आणि इंडो-युरोपियन कुटुंबांना.

जास्त संख्या असणारी प्रमुख भाषा कुटुंबे , दक्षिण आशियामधील इंडो-युरोपियन आणि द्राविडी आणिपूर्व आशिया मधील भारत-चीन तिबेटी ही आहेत . इतर भाषा कुटुंबे प्रादेशिक महत्त्व असलेली आहेत.

भारत-चीन तिबेटी[संपादन]

भारत-चीन तिबेटी मध्ये चीनी, तिबेटी, Burmese, Karen आणि इतर भाषांचा समावेश होतो. तसेच तिबेटी पठार, दक्षिण चीन, ब्रह्मदेश, आणि उत्तर पूर्व भारत येथील भाषांचाही समावेश होतो.

इंडो-युरोपियन[संपादन]

इंडो-युरोपीय भाषा समूहात प्रामुख्याने Indo-Iranian शाखा आहे. या समूहात भारतीय भाषा (हिंदी, उर्दू, बंगाली, पंजाबी, काश्मिरी, मराठी, गुजराती, सिंहली आणि दक्षिण आशियामध्ये बोलल्या जाणाऱ्या इतर भाषा) आणि ईराणी (Persian, Kurdish, पश्तो, Balochi आणि इराण, अॅनाटोलिया, Mesopotamia, मध्य आशिया, Caucasus आणि दक्षिण आशिया या ठिकाणी बोलल्या जाणाऱ्या भाषा) दोन्हींचा समावेश होतो. याव्यतिरिक्त, इंडो-युरोपियन भाषासमूहाच्या इतर शाखांमध्ये आशिया मधील स्लाव्हिक शाखा, ज्यात रशियन मध्ये सायबेरिया; काळा समुद्राच्या सभोवतीची ग्रीक; आणि आर्मेनियन; तसेच Hittite च्या अॅनाटोलिया आणि Tocharian (चीनी) Turkestan अशा मृत भाषा यांचाही समावेश होतो.

Altaic भाषासमूह[संपादन]

संख्येने लहान पण महत्वाचे भाषा समूह पसरलेल्या मध्य आणि उत्तर आशिया मध्ये पसरलेल्या अशा या भूभागातल्या भाषा अनेक काळापासून या गटाशी जोडल्या गेल्या आहेत. त्यामध्ये Turkic, Mongolic, Tungusic (मांचुसह), Koreanic, आणि Japonic या भाषांचा समावेश आहे. स्पीकर्स, तुर्क लोकांची भाषा (Anatolian टर्क्स) यांनी ही भाषा स्वीकारली जे मूलतः Anatolian भाषा बोलत असत , ती इंडो-युरोपियन भाषा समूहातील एक मृत भाषा आहे.[१]

सोम–ख्मेर[संपादन]

सोम–ख्मेर भाषा ऑस्ट्रो-एशियाटिक या नावानेही ओळखल्या जातात. हा आशियातील सर्वात जुना भाषासमूह आहे. त्यातील व्हिएतनामी आणि ख्मेर (कंबोडियन) या भाषांना अधिकृत मान्यता मिळाली आहे.

क्र–दाई[संपादन]

क्र–दाई भाषा ( ताई-कढई असेही म्हटले जाते) दक्षिण चीन , ईशान्य भारत आणि आग्नेय आशियामध्ये आढळतात .थाई (सियामी) आणि लाओ या भाषांना अधिकृत मान्यता मिळाली आहे.

Austronesian अॅस्ट्रोनेशियन[संपादन]

आग्नेय आशियाच्या व्यापक समुद्राकडील भाषा म्हणजे अॅस्ट्रोनेशियन भाषा होत. यात प्रमुख्याने फिज़ीname (फिजी), टागालोग (फिलीपिन्स), आणि मलय (मलेशिया, सिंगापूरआणि ब्रुनेई)भाषांचा समावेश होतो . याव्यतिरिक्त जावाई, Sundanese, आणि Madurese , इंडोनेशिया या संबंधित भाषा आहेत.

द्रविडी भाषा[संपादन]

द्रविडी भाषांमध्ये दक्षिण भारत आणि श्रीलंका येथील तामिळ, कन्नड, तेलगूआणि मल्याळम, तसेच भारत आणि पाकिस्तान येथे कमी प्रमाणात वापरल्या जाणाऱ्या Gondi आणि Brahui भाषांचा समावेश होतो.

आफ्रो-एशियाटिक[संपादन]

आफ्रो -एशियाटिक भाषा (जुन्या स्रोत हमिटो-सेमिटिक), विशेषतः त्याच्या सेमिटिक शाखा, पश्चिम आशियात बोलल्या जातात. ह्या भाषासमूहात अरबी, हिब्रू आणि अरामी, या व्यतिरिक्त मृत भाषा अक्कादिआन यांचा समावेश होतो.

सैबेरियन भाषासमूह[संपादन]

या भाषासमूहात उत्तर आशियातील अनेक छोट्या भाषांचा समावेश होतो. Uralic भाषा , पाश्चात्य सायबेरिया (हंगेरियन आणि फिन्निश युरोप), Yeniseian भाषा (उत्तर अमेरिकेतील Turkic आणि Athabaskan भाषा ), Yukaghir, Nivkh (Sakhalin), Ainu उत्तर जपान, पूर्व सायबेरियातील Chukotko-Kamchatkan , Eskimo–Aleut या भाषांचा यात समावेश होतो. काही भाषातज्ञांच्या मते Koreanic भाषेचे Altaic भाषेपेक्षा Paleosiberian भाषेशी अधिक साम्य आहे. मंगोलिया येथील मृत Ruan-ruan भाषेचे अजून वर्गीकरण झालेले नाही आणि त्या भाषेचे इतर कोणत्याच भाषेशी संबंध दाखवता येत नाहीत.

कॉकेशियन भाषासमूह[संपादन]

कॉकससमधे तीन लहान भाषासमूहातील भाषा बोलल्या जातात : Kartvelian भाषा, उदा.- जॉर्जियन; ईशान्य कॉकेशियन (Dagestanian भाषा), Chechen; आणि वायव्य कॉकेशियन, अशा Circassian. शेवटच्दोया दोन भाषा एकमेकांशी सबंधित आहेत. तसेच मृत Hurro-Urartian भाषा देखील या समूहाशी संबंधित असू शकतात.

दक्षिण आशियातील भाषासमूह[संपादन]

या भाषासमूहात काही प्रमुख महत्त्वाच्या भाषा आणि भाषासमूह असले तरी अनेक कमी बोलल्या जाणाऱ्या भाषा देखील आहेत. दक्षिण आशिया आणि आग्नेय आशिया. पश्चिमेकडून पूर्वेकडे पुढील प्रमाणे भाषा आहेत

  • मृत भाषा सुपीक चंद्रकोर अशा सुमेरियन, Elamite, आणि Proto-Euphratean
  • मृत भाषा दक्षिण आशियातील: अवर्गिकृत Harappan भाषा
  • लहान भाषा कुटुंब आणि isolates, भारतीय उपखंडात: Burushaski, Kusunda, आणि Nihali. The Vedda भाषा श्रीलंका शक्यता आहे, एक अलग ठेवणे आहे की मिसळून सिंहली.
  • दोन Andamanese भाषा कुटुंबियांना: महान Andamanese आणि Ongan; Sentinelese राहते undocumented तारीख करण्यासाठी, आणि त्यामुळे अवर्गिकृत.
  • isolates आणि भाषा सह अलग ठेवणे substrata आग्नेय आशियातील: Kenaboi, Enggano, आणि फिलीपिन्स Si भाषा Manide आणि Umiray Dumagat
  • भाषा isolates आणि स्वतंत्र भाषा कुटुंबांना अरुणाचल: Digaro, Hrusish (समावेश Miji भाषा[२]), Midzu, Puroik, Siangic, आणि खो-Bwa
  • मंग–Mien (मिआओ–याओ) ओलांडून विखुरलेल्या दक्षिण चीन आणि आग्नेय आशिया
  • अनेक "Papuan" कुटुंबांना मध्य आणि पूर्व मलय द्वीपसमूह: भाषांमध्ये Halmahera, पूर्व तिमोर, आणि मृत Tambora , Sumbawa. असंख्य अतिरिक्त कुटुंबे आहेत बोलली इंडोनेशियन न्यू गिनी, पण या अवस्थेत व्याप्ती बाहेर वर एक लेख आशियाई भाषा आहे.


संकेतभाषा[संपादन]

आशियामध्येअनेक संकेत भाषा बोलल्या जातात . जपानी चिन्ह भाषा कुटुंब, चीनी संकेत भाषा, इंडो-पाकिस्तानी चिन्ह भाषाआहे, तसेच नेपाळ, थायलंडआणि व्हिएतनाम येथील संकेत भाषांचा यात समावेश होतो. अनेक अधिकृत संकेत भाषा फ्रेंच संकेत भाषा समूहाच्या भाग आहेत.

अधिकृत भाषा[संपादन]

आशिया आणि युरोप या दोन खंडात मुळ भाषांचा वापर अजूनही केला जातो. आणि त्याच त्यांच्या अधिकृत भाषा आहेत.त्यातील इंग्रजी अधिक विस्तृत प्रमाणात वापरली जाते.

Language Native name Speakers Language Family Official Status in a Country Official Status in a Region
Abkhaz Aԥсшәа 240,000 Northwest Caucasian अबखाझिया ध्वज Abkhazia

जॉर्जिया ध्वज Georgia
Arabic العَرَبِيَّة 230,000,000 Afro-Asiatic कतार ध्वज Qatar

, जॉर्डन ध्वज Jordan , सौदी अरेबिया ध्वज Saudi Arabia , इराक ध्वज Iraq , यमनचे प्रजासत्ताक ध्वज Yemen , कुवेत ध्वज Kuwait , बहरैन ध्वज Bahrain , सीरिया ध्वज Syria , पॅलेस्टाईन ध्वज Palestine (observer state), लेबेनॉन ध्वज Lebanon , ओमान ध्वज Oman , संयुक्त अरब अमिराती ध्वज UAE , इस्रायल ध्वज Israel

Armenian հայերեն 5,902,970 Indo-European आर्मेनिया ध्वज Armenia

, नागोर्नो-काराबाख ध्वज Nagorno-Karabakh

Assamese অসমীয়া 15,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
(in Assam)
Azerbaijani Azərbaycanca 37,324,060 Turkic अझरबैजान ध्वज Azerbaijan इराण ध्वज Iran
Bangla বাংলা 230,000,000 Indo-European बांगलादेश ध्वज Bangladesh भारत ध्वज India
(in West Bengal, Tripura, Assam, Andaman and Nicobar islands and Jharkhand)
Bodo Boro 1,984,569 Sino-Tibetan भारत ध्वज India
(in Bodoland)
Burmese မြန်မာစာ 33,000,000 Sino-Tibetan म्यानमार ध्वज Myanmar
Cantonese 中國武術 7,877,900 Sino-Tibetan हाँग काँग ध्वज Hong Kong
and मकाओ ध्वज Macau
Chinese 中國武術 1,200,000,000 Sino-Tibetan Flag of the People's Republic of China China

, Flag of the Republic of China Taiwan , सिंगापूर ध्वज Singapore , मलेशिया ध्वज Malaysia

Dari دری 19,600,000 Indo-European अफगाणिस्तान ध्वज Afghanistan
Dhivehi ދިވެހި 400,000 Indo-European Flag of the Maldives Maldives
Dzongkha རྫོང་ཁ་ 600,000 Sino-Tibetan भूतान ध्वज Bhutan
English English 301,625,412 Indo-European Flag of the Philippines Philippines

, सिंगापूर ध्वज Singapore , भारत ध्वज India , पाकिस्तान ध्वज Pakistan , मलेशिया ध्वज Malaysia

हाँग काँग ध्वज Hong Kong
Filipino Wikang Filipino 110,784,442 Austronesian Flag of the Philippines Philippines
Formosan 171,855 Austronesian Flag of the Republic of China Taiwan
Georgian ქართული 4,200,000 Kartvelian जॉर्जिया ध्वज Georgia
Gujarati ગુજરાતી 50,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
(in Gujarat, Daman and Diu and Dadra and Nagar Haveli)
Hakka Thòi-vàn Hak-fa 2,370,000 Sino-Tibetan Flag of the Republic of China Taiwan
Hebrew עברית 7,000,000 Afro-Asiatic इस्रायल ध्वज Israel
Hindi हिन्दी 550,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
Indonesian Bahasa Indonesia 240,000,000 Austronesian इंडोनेशिया ध्वज Indonesia पूर्व तिमोर ध्वज East Timor
(as a working language)
Japanese 日本語 120,000,000 Japonic जपान ध्वज Japan
Kannada ಕನ್ನಡ 51,000,000 Dravidian भारत ध्वज India
(in Karnataka)
Karen ကညီကျိး 6,000,000 Sino-Tibetan म्यानमार ध्वज Myanmar
(in  Kayin State)
Kazakh Қазақша 18,000,000 Turkic कझाकस्तान ध्वज Kazakhstan रशिया ध्वज Russia
Khmer ភាសាខ្មែរ 14,000,000 Austroasiatic कंबोडिया ध्वज Cambodia
Korean 한국어/조선말 80,000,000 Koreanic दक्षिण कोरिया ध्वज South Korea

, उत्तर कोरिया ध्वज North Korea

Flag of the People's Republic of China China
(in Yanbian and Changbai)
Kurdish Kurdî/کوردی 20,000,000 Indo-European इराक ध्वज Iraq इराण ध्वज Iran
Kyrgyz кыргызча 2,900,000 Turkic किर्गिझस्तान ध्वज Kyrgyzstan
Lao ພາສາລາວ 7,000,000 Tai-Kadai लाओस ध्वज Laos
Malay Bahasa Melayu/بهاس ملايو 30,000,000 Austronesian मलेशिया ध्वज Malaysia

, ब्रुनेई ध्वज Brunei , सिंगापूर ध्वज Singapore

Malayalam മലയാളം 33,000,000 Dravidian भारत ध्वज India
(in Kerala, Lakshadweep and Mahe)
Marathi मराठी 73,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
(in Maharashtra and Dadra and Nagar Haveli)
Mongolian Монгол хэлसाचा:MongolUnicode 2,000,000 Mongolic मंगोलिया ध्वज Mongolia Flag of the People's Republic of China China
(in Inner Mongolia)
Nepali नेपाली 29,000,000 Indo-European नेपाळ ध्वज Nepal भारत ध्वज India
(in Sikkim and West Bengal)
Odia ଓଡ଼ିଆ 33,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
(in Odisha and Jharkhand)
Ossetian Ирон 540,000 (50,000 in South Ossetia) Indo-European दक्षिण ओसेशिया ध्वज South Ossetia

रशिया ध्वज Russia
(in साचा:देश माहिती North Ossetia–Alania )
Pashto پښتو 45,000,000 Indo-European अफगाणिस्तान ध्वज Afghanistan पाकिस्तान ध्वज Pakistan
Persian فارسی 50,000,000 Indo-European इराण ध्वज Iran
Punjabi پنجابی / ਪੰਜਾਬੀ 100,000,000 Indo-European भारत ध्वज India
(in Punjab, India, Haryana, Delhi and Chandigarh)  पाकिस्तान ध्वज Pakistan
(in Punjab, Pakistan)
Portuguese Português 1,200,000 Indo-European पूर्व तिमोर ध्वज Timor Leste मकाओ ध्वज Macau
Russian Русский 260,000,000 Indo-European अबखाझिया ध्वज Abkhazia

, कझाकस्तान ध्वज Kazakhstan , किर्गिझस्तान ध्वज Kyrgyzstan , रशिया ध्वज Russia , दक्षिण ओसेशिया ध्वज South Ossetia

उझबेकिस्तान ध्वज Uzbekistan

, ताजिकिस्तान ध्वज Tajikistan

and तुर्कमेनिस्तान ध्वज Turkmenistan
(as an inter-ethnic language)
Santali ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ 76,000,000 Austro-Asiatic भारत ध्वज India
(in Jharkhand, Odisha, West Bengal, Assam, Bihar] and Tripura )   

नेपाळ ध्वज Nepal , बांगलादेश ध्वज Bangladesh

and भूतान ध्वज Bhutan
Saraiki سرائیکی 18,179,610 Indo-European पाकिस्तान ध्वज Pakistan
(in Bahawalpur ) भारत ध्वज India
(in Andhra Pradesh )
Sinhala සිංහල 18,000,000 Indo-European श्रीलंका ध्वज Sri Lanka
Tamil தமிழ் 77,000,000 Dravidian श्रीलंका ध्वज Sri Lanka

, सिंगापूर ध्वज Singapore

भारत ध्वज India
(in Tamil Nadu, Andaman and Nicobar islands and Puducherry)
Telugu తెలుగు 79,000,000 Dravidian भारत ध्वज India
(in Andhra Pradesh, Telangana, Andaman and Nicobar islands, Puducherry)
Taiwanese Hokkien 中國武術 18,570,000 Sino-Tibetan Flag of the Republic of China Taiwan
Tajik тоҷикӣ 7,900,000 Indo-European ताजिकिस्तान ध्वज Tajikistan
Tetum Lia-Tetun 500,000 Austronesian पूर्व तिमोर ध्वज Timor Leste
Thai ภาษาไทย 60,000,000 Tai-Kadai थायलंड ध्वज Thailand
Tulu ತುಳು 1,722,768 Dravidian भारत ध्वज India
(in Mangalore, Udupi, Kasargod, Mumbai)
Turkish Türkçe 70,000,000 Turkic तुर्कस्तान ध्वज Turkey

, सायप्रस ध्वज Cyprus , Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus Northern Cyprus

Turkmen Türkmençe 7,000,000 Turkic तुर्कमेनिस्तान ध्वज Turkmenistan
Urdu اُردُو 62,120,540 Indo-European पाकिस्तान ध्वज Pakistan भारत ध्वज India
 (in Jammu and Kashmir, Telangana, Delhi, Bihar and Uttar Pradesh)
Uzbek Oʻzbekcha/ Ўзбекча 25,000,000 Turkic उझबेकिस्तान ध्वज Uzbekistan
Vietnamese Tiếng Việt 80,000,000 Austroasiatic व्हियेतनाम ध्वज Vietnam

हे सुद्धा पहा[संपादन]

  • आशियाई अभ्यास
  • Asianic भाषा
  • पूर्व आशियाई भाषा
  • भाषा दक्षिण आशिया
  • यादी मृत भाषा आशिया
  • वर्गीकरण योजना आग्नेय आशियाई भाषा

संदर्भ[संपादन]