अॅझोला

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
अॅझोलावरील मधमाशी
विज्ञान आश्रमातील अॅझोला प्रकल्प

अॅझोला ही एक वनस्पती आहे. याचा पाला दुधाळ जनावरांसाठी उपयुक्त आहे. अॅझोला जलशैवाळासारखे दिसणारे तरंगते फर्न[मराठी शब्द सुचवा] आहे. पशुपालनासाठी अॅझोला हे पिक महत्वाचे आहे. त्यासाठी अॅझोला उत्पादन घेणे आवश्यक ठरते.

दुधाळ जनावरांसाठी अॅझोला[संपादन]

अॅझोलाची किंमत सहसा चारा व इतर पदार्थांपेक्षा स्वस्त असते. जनावरांना सुलभतेने पचणारी उच्च प्रथिने आणि निम्न लीनिन कंटेंटयुक्त अॅझोला घन आहारात मिसळून किंवा नुसतेच जनावरांना देता येते; तसेच कोंबड्या, शेळ्या, मेंढया, डुकरे आणि ससे यांनाही देता येते. अत्यंत सोपे, अल्पखर्चिक व किफायतशीर असे अॅझोला उत्पादन शेतीस पूरक जोडधंदा म्हणूनदेखील उपयुक्त ठरू शकते. दुधाळ जनावरांवर केलेल्या प्रयोगावरून हे सिद्ध झाले आहे कि, जेव्हा जनावरांना त्यांच्या रोजच्या खाद्यासोबत दीड ते दोन किलो अॅझोला दिला, तर दुधात दीड ते २ लिटर इतकी वाढ होते.[ संदर्भ हवा ] अॅझोला हे कोंबडीचेही खाद्यान्न आहे. जर बॉयलर कोंबडीला अॅझोला दिला, तर तिच्या अंडे देण्याच्या क्षमतेत वाढ होते.

अॅझोला काय आहे[संपादन]

अॅझोला हे जलशैवाळासारखे दिसणारे तरंगते शैवाल आहे. निळे–हिरवे शैवाळ हे पाण्यात मुक्तपणे तरंगलेल्या अवस्थेत आढळते. नत्र स्थिरीकरणाच्या गुणधर्मामुळे आणि नत्राच्या अधिक प्रमाणामुळे हिरवळीचे खत म्हणूनही याचा वापर होतो. पण नत्राबरोबरच या वनस्पतीत प्रथिने, जीवनसत्वे (अ आणि ब) असेच क्षारतत्वे मुबलक प्रमाणात आढळतात. अॅझोलामध्ये प्रथिनेचे प्रमाण २५ ते ३० टक्के, १०-१५ टक्के खनिज व ७-१२ टक्के प्रमाणात अमिनो आम्ल असतात. याचप्रमाणे अॅझोला मध्ये पिष्ठमय पदार्थ व तेलाचे प्रमाण अत्यल्प आहे. अॅझोला हि वनस्पती गाय व म्हैस या व्यतिरिक्त शेळी, मेंढी, ससे, डुक्कर व कोंबडया यांनासुद्धा आपण खाऊ घालू शकतो.

तक्ता
अ.क्र. जनावरांचा प्रकार त्याचे प्रमाण - प्रतिजनावर प्रतिदिवस
गाय व म्हैस (दीड ते दोन किलो)
शेळी व मेंढी (३०० ते ४०० ग्रॅम)
कोंबडी (२० ते ३० ग्रॅम)

अॅझोला गादी तयार करणे[संपादन]

अॅझोला गादी तयार करण्यासाठी अॅझोलाची एक जात, १ किलो शेण, ssp खत, मिनरल मिक्शर, इत्यादी. हे साहित्य आवश्यक आहे. तसेच फावडे, कुदळ, घमेलं, प्लास्टिक कागद, शेडनेट, बादली, इत्यादी साधनेही आवश्यक आहेत.

कृती

१) प्रथम अॅझोला गादी तयार करण्यासाठी जमिनीचे मोजमाप करून घेणे.

२) जिथे गादी तयार करायचा आहे तिथे आखणी करून घेणे.

३) ठरलेल्या मापानुसार गादी खोदुन घेणे. साधारण ठरलेले माप ७५×३×१ फूट असे खोदून घेणे.

(गादीचा आकार = ७५×३×१ फूट, मिनरल मिक्स्चर = ९० ग्रॅम, ssp खत = ९० ग्रॅम, शेण खत = ९ किलो, माती = ९ किलो) असे प्रमाण प्रती गादी वापरले.

४) गादी वर प्लास्टिक पेपर अंथरल्यानंतर त्यात माती चाळून पसरून घेणे.

५) त्यात शेणाचे पाणी ओतणे.

६) गादी पाण्याने भरून घेणे.

७) त्यामध्ये ssp खत मिक्स करून सोडणे.

८) तसेच मिनरल मिक्स्चरच्या पावडरचे पाणी करून ओतणे .

९) नंतर १ किलो अॅझोला धुवून पाण्यावर पसरवणे.

१०) अॅझोला एकावर एक येणार नाही याची दक्षता घेणे.

अनुमान[संपादन]

१) प्रती गादी दोन वेळा पाणी देवून आठवड्यात अॅझोला गादी पूर्ण भरते.

२) अॅझोला काढल्यास दोन-तीन दिवसात परत उगवतो.

निरीक्षण[संपादन]

१) अॅझोला सावलीत असताना पोपटी रंगाचा दिसतो व मोठा झाल्यावर हिरवा-करड्या रंगाचा दिसतो.

अॅझोलाचे फायदे[संपादन]

१) पशुखाद्याच्या खर्चात १५ ते २० टक्क्याची बचत

२) जनावरांत गुणवत्ता वृद्धी होऊन रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते ,आरोग्य सुधारून आयुष्य वाढते .

३) अॅझोलाच्या वापरामुळे फॅट ,दुध व वजनात वाढ

४) पक्षी (बदक, इमू, लव्ही, आदि) खाद्यात मिश्रणस्वरुपात अॅझोलाचा वापर केल्यास मांसल कोंबडयांच्या वजनात वाढ

५) अंडी देण्याच्या प्रमाण वाढ, तसेच अंड्याच्या पृष्ठभाग चकचकीत होतो.

६) अॅझोलाच्या वाफ्यातून काढण्यात येणारे पाणी नत्रयुक्त व खजिनयुक्त असल्याने पिकांसाठी, झाडांसाठी वापरात येते.