श्टुटगार्ट

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(स्टुटगार्ट या पानावरून पुनर्निर्देशित)
स्टुटगार्ट
Stuttgart

Stg-schlossplatz-kunstmuseum.jpg

Coat of arms of Stuttgart.svg
चिन्ह
स्टुटगार्ट is located in जर्मनी
स्टुटगार्ट
स्टुटगार्टचे जर्मनीमधील स्थान

गुणक: 48°46′43″N 9°10′46″E / 48.77861, 9.17944गुणक: 48°46′43″N 9°10′46″E / 48.77861, 9.17944

देश जर्मनी ध्वज जर्मनी
राज्य बाडेन-व्युर्टेंबर्ग
क्षेत्रफळ २०७ चौ. किमी (८० चौ. मैल)
समुद्रसपाटीपासुन उंची ८०४ फूट (२४५ मी)
लोकसंख्या  
  - शहर ६,००,०३८
  - घनता २,८९४ /चौ. किमी (७,५०० /चौ. मैल)
http://www.stuttgart.de


स्टुटगार्ट ही जर्मनीच्या बाडेन-व्युर्टेंबर्ग या राज्याची राजधानी आहे. हे जर्मनीमधले ६ वे सर्वात मोठे शहर आहे. युरोपातील एक महत्त्वाचे ऑद्योगिक केंद्र म्हणून या शहराची गणना होते. वाहन उद्योगाकरता प्रसिद्ध असूनही या शहराच्या आजूबाजूला निसर्गरम्य टेकड्या आहेत. या शहराची लोकसंख्या ५९०४२९ (फेब्रुवारी २००८) इतकी आहे. या शहराला स्वायत्त शहराचा दर्जा आहे. बाडेन-व्युर्टेनबर्ग या राज्याची राजधानी असल्याने येथे राज्याचे विधान भवन आहे. प्रोटेस्टंट तसेच कॅथोलिक ख्रिश्चन धर्माची प्रमुख चर्चे येथे बघायला मिळतात.

युरोपातील इतर प्रमुख शहरांशी दळणवळण वाढवण्याकरता शहराने 'स्टुटगार्ट २१' या प्रकल्पाखाली 'दास न्यॉय हेर्झ युरोपास' (अनुवादः युरोपाचे नवे हृदय) असे नवे नाव धारण केले आहे.

मर्सेडिज बेंझ या जगप्रसिद्ध स्वयंचलित वाहने बनवणाऱ्या कंपनी डायमलर आ. गे. चे संस्थापक श्री गोटलिब डाइमलर यांनी जगातील सर्वात स्वयंचलित वाहन याच शहरात बनवले. सध्याचे डायमलर कंपनीचे मुख्यालयहि याच शहरात आहे. डायमलर तसेच पोर्शे या अतीजलद स्वयंचलित वाहने बनवणाऱ्या कंपनीचे मुख्यालयही स्टुटगार्ट मध्येच आहे. तसेच बाँश, बेहेर, माह्-ले, या सुट्या भागांची निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यादेखील याच शहरात सुरु झाल्या. या प्रमुख उद्योगसमुहांच्या मुख्यालया बरोबर त्यांचे उत्पादन कारखाने या शहराची शान वाढवतात.

शहराचा इतिहास साधारण पणे १० व्या शतकापासून ज्ञात आहे. मध्ययुगातील रोमन सम्राट ओटो याची घोड्यांची मोठि पागा या शहरात होती. त्यामुळे याचे नाव स्टुटगार्ट (स्वैर अनुवादः घोड्यांची पागा) असे पडले. हा प्रदेश जर्मनीमधे 'श्वाबिश' प्रदेश म्हणून ओळखला जातो. त्यामुळे जर्मन भाषेप्रमाणेच येथील स्थानिक लोक 'श्वेबिश' ही बोली भाषा बोलतात.

भौगोलिक[संपादन]

स्टुटगार्ट शहर हे नेकार नदिच्या किनारी वसलेले असून ब्लॅक फॉरेस्ट व स्वेबियन आल्प्स या डोंगर रांगाच्या मधोमध वसले आहे. दोन प्रमुख डोंगर रांगाच्या मध्ये वसले असल्याने शहराचा बहुतेक भाग ऊंचसखल आहे, शहराची समुद्रसपाटीपासूनची कमीत कमी उंची व जास्ति जास्त मी आहे. मुख्य शहर डोंगर पायथ्याशी आहे शहराचे बहुतेक उपभाग डोंगरमाथ्यावर आहेत. डोंगरभागातिल घनदाट वृक्षराजी व उतारावरचे द्राक्षाचे मळे हे येथिल व्यशिठ्य आहे.

हवामान[संपादन]

स्टुटगार्टचे हवामान हे सर्वसाधारणपणे पश्चिम युरोपीय हवामान प्रकारात मोडते. एका वर्षात साधारण पणे ४ ऋतु अनुभवायला मिळतात. मार्च ते साधारण पणे मे मध्यापर्यंत वसंत (frühling) बहारात असतो. वर्षातील सर्वोतम हवामान या दिवसात अनुभवायला मिळते. अचानक बदलणारे निर्सगाचे रुप हे व्यैशिठ्य. सर्वत्र झाडावर फुलणारी पालवी व जमीनीवर आच्छादलेले फुलांचे गालिचे मन मोहुन घेते.

मे मध्यापासून साधारणपणे आगस्ट पर्यंत येथिल मानाप्रमाणे सौम्य उन्हाळा असतो. तापमान जास्ति जास्त ३२ ते ३३ अंश से पर्यंत चढते. या दिवस अतीशय मोठा म्हणजे साधारण पणे १६ ते १८ तासा पर्यंत असतो.

सप्टेबर ते साधारणपणे नोव्हेंबर हा पानगळिचा (herbst) ऋतु असतो. सुरवातिला झाडांच्या पानांचा रंग बदलतो. व कालांतराने पाने पुर्णपणे पिकून गळून पडतात. प्रत्येक झाडावरील पानांची छटा वेगवेगळि असते त्यामुळे झाडावरील असंख्य रंग मन अतीशय मोहुन घेतात. सरासरी तापमान या दिवसात कमी व्हायला चालु होते व कडक थंडिची चाहुल लागते.

डिंसेबर ते फेब्रुवारी मध्ये कडक हिवाळा असतो. किमान तापमान साधारणपणे -५ ते -७ पर्यंत पण कमी जाउ शकते व कमाल तापमान पण या दिवसात ३ ते ४ अंश से असते त्यामुळे दिवसा देखील अंत्यंत कडक थंडिचा अनुभव घेता येतो. तापमान अतीशय कमी असल्यास येथिल तळि गोठतात. या दिवसात नियमीतपणे बर्फवृष्टि होत रहाते. मागील हिवाळ्यात म्हणजे २००६-२००७ मध्ये केवळ दोनदा बर्फवृष्टि झाल्याने येथिल लोक नारज झाले होते.

सार्वजनिक वाहतूक[संपादन]

श्टुटगार्ट ऊ बान

सार्वजनिक वाहतूकीचा अंत्यंत उत्कृष्ट नमुना म्हणून स्टुटगार्ट कडे पाहिले जाते. शहरातील वाहतूक मुख्यत्वे तीन प्रकारे होते.

१. एस बान- शहर व लांबची उपनगरे यांना जोडणारी ही सेवा आहे. लांब अंतर लवकर काटण्यासाठी लोक याचा उपयोग करतात. मुख्य शहरातून जाताना ही रेल्वे प्रामुख्याने जमिनीखालून जाते.

२. ऊ बान- शहरातिल विविध भागांना मुख्यत्वे रस्त्यावरून लोहमार्गाने जोडणारी ही सेवा आहे. छोट्या अंतरांसाठी या सेवेचा वापर होतो.

३. बस- शहराचा प्रमुख भाग हा डोंगराळ असल्याने सर्वच भाग लोहमार्गाने जोडणे शक्या नाही त्यामुळे दुर्गम भागात बसचा चांगला पर्याय उपलब्ध आहे.

येथिल सार्वजनीक वाहतुक ही अतीशय सुनियोजित व वेळेच्या बाबतित अत्यंत काटेकोर आहे. येथिल बस व ऊ बान खुपच आरामदायी असून अत्याधुनिक यंत्रणेने सुसज्ज आहेत.

त्याचप्रमाणे स्टुट्गार्ट हे शहर जर्मनी व युरोपमधल्या सर्व प्रमुख शहरांशी रस्ते, लोह आणि हवाईमार्गाने जोडलेले आहे.

जर्मनीमधले जगप्रसिद्ध 'ऑटोबान' ही या शहराशी जोडलेले आहेत (ए-८, ए-८१ आणि ए-८३१).

जर्मनीच्या राष्ट्रीय रेल्वेसेवेप्रमाणेच फ्रान्सच्या टी.जी.व्ही. सारख्या रेल्वेसेवाही उपलब्ध आहेत. पॅरिसस्ट्रासबुर्ग (फ्रांस), बासेल (स्विट्झर्लंड), व्हियेना (ऑस्ट्रीया), यांसारख्या युरोपातील इतर मोठ्या शहरांशी स्टुटगार्ट थेट जोडलेले आहे.

अर्थव्यवस्था[संपादन]

स्टुटगार्ट हे दक्षिण जर्मनीमधील एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र समजले जाते. जवळपास १,५०,००० लहान-मोठे कारखाने या शहरात अथवा या शहराच्या आसपासच्या हद्दीत आहेत. विविध जगप्रसिद्ध कंपन्यांची प्रमुख कार्यालये या शहरात आहेत. डायमलर, बॉस्च, पोर्शे यांची तर ही जन्मभूमीच आहे. त्याचप्रमाणे आय.बी.एम., हेल्वेट अँड पिकार्ड यांसारख्या संगणक क्षेत्रातल्या मोठ्या कंपन्यांची कार्यालयेही याच शहरात आहेत.

वैशिष्ट्यपूर्ण गोष्ट अशी की पोर्शे या अतीजलद चारचाकी गाड्यांवर असणारे बोधचिन्ह याच शहराच्या बोधचिन्हावरून घेतले आहे. जागतिक वाहनऊद्योगात ही एक अतीशय विषेश गोष्ट आहे.

स्टुटगार्ट हे शहर इथल्या ऊच्च्-तंत्रज्ञावर आधारलेल्या ऊद्योंगासाठी प्रसिद्ध आहे. शहर आणि आजूबाजूला असलेल्या शैक्षणिक क्षेत्राचा यामधे मोठा वाटा आहे. स्टुट्गार्ट विद्यापीठ, होहेनहाईम विद्यापीठ आणि स्टुटगार्ट तंत्रनिकेतन या प्रमुख शैक्षणिक संस्थांबरोबरच फ्राऊनहोफर, मॅक्स प्लँक यांसारख्या जागतिक पातळीवर नावाजलेल्या संशोधन क्षेत्रातल्या संस्थाही भक्कम औद्योगिक वाढीस हातभार लावतात.

शैक्षणिक[संपादन]

बाडेन व्युर्टेनबर्ग राज्य हे क्षैक्षणिकदृष्टया अतीशय पुढारलेले राज्य आहे. जर्मनीतिल ९ मुख्य विद्यापीठातिल ३ प्रमुख विद्यापीठे या एकट्या राज्यात आहेत. ९ पैकि १ मुख्य विद्यापीठ असलेले स्टुट्गार्ट विद्यापीठ या शहरात आहे. हयोहेनहाईम विद्यापीठ व एसलिंगेन विद्यापीठ सारखी दर्जेदार शिक्षणसंस्था येथे आहेत.

क्रीडा[संपादन]

जर्मनीमधील इतर शहरांप्रमाणेच फुटबॉल हा येथील सर्वात लोकप्रिय क्रीडाप्रकार आहे. फाउ.एफ.बे स्टुटगार्ट (VFB Stuttgart) हा इथला स्थानिक फुटबॉल संघ 'बुन्डेसलिगा' या जर्मनीमधील अव्वल साखळी स्पर्धेमधे भाग घेतो. ५ वेळा राष्ट्रीय विजेत्या ठरलेल्या या संघाचे प्रमुख कार्यालय बाड-कान्स्टाट या उपनगरामधल्या गोटलिब डायमलर स्टेडियममध्ये आहे.२००७ बुन्डेसलीगा चे विजेतेपद या संघाने पटकावले होते

फुटबॉलप्रमाणेच इतर क्रीडा स्पर्धांकरताही हे शहर प्रसिद्ध आहे. १९९३ साली जगतिक मैदानी स्पर्धा या शहरात झाल्या होत्या. २००६ मध्ये जर्मनीमधे झालेल्या विश्वचषक फुटबॉल स्पर्धेमधले ६ सामने या शहरात झाले होते. २००७ मधे या शहराने युरोपच्या क्रीडा राजधानीचा मान मिळवला होता.

वायसेनहोफ येथे 'मर्सेडीस कप टेनीस स्पर्धा' भरवली जाते. त्याचप्रमाणे 'पोर्श अरेना' या क्रीडासंकुलात टेनिस, बास्केटबॉल आणि हँडबॉल हे क्रीडाप्रकार खेळले जातात.

प्रेक्षणीय स्थळे[संपादन]

मर्सेडिज बेंझ संग्रहालय

संग्रहालये

  • विल्हेमा- प्राणी संग्रहालय
  • मर्सेडिज बेंझ संग्रहालय
  • पोर्शे संग्रहालय
  • स्टाट्स गॅलेरी

टि.व्हि मनोरा- स्टुटगार्ट शहरातल्या कोणत्याहि भागातुन दृष्टिस पडतो. या मनोऱ्यावरुन स्टुटगार्ट व परिसराचे विहंगम दृष्य दिसते.

राजवाडे

  • लुडविग्सबर्ग- स्टुटगार्ट पासून २० किमी अंतरावर लुडविग्सबर्ग या गावात हा पाहाण्याजोगा राजवाडा आहे.
  • सॉलिट्युड- स्टुटगार्टजवळिल डोंगरावर घनदाट झांडिंमध्ये हा राजवाडा आहे.

प्रसिद्ध व्यक्ति[संपादन]

  • विल्हेल्म मायबाख- पहिल्या मोटरकारचा निर्मितिकार, गोटलिब डायमलर यांचा बरोबरीने काम
  • रोबर्ट बॉश- बॉश कंपनीचे आद्य संस्थापक
  • फर्डिनांड पोर्षे- पोर्षे कंपनीचे आद्य संस्थापक
  • ज्युर्गन किल्न्समन- जर्मनीचा राष्ट्रिय फुटबॉल संघाचा माजी कर्णधार व प्रशिक्षक
  • थिओडोर हयुस- दुसऱ्या महायुद्धानंतरचे जर्मनीचे पहिले राष्ट्र्प्र्मुख

चित्रदालन[संपादन]

स्टुटगार्ट मुख्य चौक

संदर्भ[संपादन]