संगमेश्वर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
  ?संगमेश्वर
महाराष्ट्र • भारत
—  तालुका  —
महाराष्ट्रराज्य
महाराष्ट्रराज्य
गुणक: (शोधा गुणक)
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
भाषा मराठी
तहसील संगमेश्वर
पंचायत समिती संगमेश्वर

संगमेश्वर हे रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील ऐतिहासिक गाव व तालुक्याचे ठिकाण आहे.

संगमेश्वर तालुक्याचे पंचायत समिती कार्यालय हे देवरुख या गावात आहे.

सोनवी आणि शास्त्री या दोन नद्यांच्या संगमावर हे शहर वसले असल्याने याला संगमेश्वर असे नाव मिळाले आहे. औरंगजेबाच्या सैनिकांनी मराठ्यांचा राजा संभाजी याला संगमेश्वर येथील एका देवळात पकडले आणि चालवत चालवत आळंदीजवळच्या तुळापूरला नेले.

संगमेश्वर
जिल्हा रत्‍नागिरी जिल्हा
राज्य महाराष्ट्र
लोकसंख्या N/A
२००१
दूरध्वनी संकेतांक ०२३५४
टपाल संकेतांक ४१५६११
वाहन संकेतांक MH-०८
निर्वाचित प्रमुख N/A
(सरपंच)


आख्यायिका[संपादन]

संगमेश्वर हे देवळांचे गाव आहे. हया परिसरात सुमारे ७० पांडवकालीन देवालये आहेत. त्यातले कर्णेश्वराचे एका दगडातून कोरलेले भव्य देऊळ विशेष प्रसिद्ध आहे. ह्या महादेवाच्या देवालयात ५ पालथी ताटे कोरलेली आहेत. आख्यायिकेनुसार पांडव वनवासात असताना त्यांनी कर्ण नामक राजाच्या पणानुसार एका रात्रीत एका दगडातून हे देवालय कोरले. त्यानंतर थकून भागून ते जेवायला बसले असता कोंबडा आरवला. पांडव तसेच त्यांची ताटे पालथी टाकून उठले. देवालयात पांडवकालिन लिपीत कोरलेले लेख आहेत. जेव्हा हे लेख कोणी वाचू शकेल तेव्हा पालथी पाने सुलटी होतील आणि त्या मनुष्याला ताटांखाली लपवलेले द्रव्य मिळेल, अशी समजूत आहे.. कर्णेश्वराच्या देवालयाजवळ एक सूर्यमंदिर आहे..

मराठी साम्राज्याचे दुसरे छत्रपती संभाजी ह्यांना संगमेश्वर येथे औरंगजेबाच्या सरदाराने कैद केले.

भूगोल[संपादन]

संगमेश्वर हे शास्त्री आणि सोनवी ह्या नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे. ते परिसरातील एक मह्त्त्वाचे व्यापारी केंद्र आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळापर्यंत येथुन रत्‍नागिरीपर्यंत बोटीने जाता येत असे. संगमेश्वर मुंबई - गोवा महामार्गावर ( राष्ट्रीय महामार्ग १७) वसलेले आहे. तसेच कोकण रेल्वेने देखील संगमेश्वरला जाता येते. संभाजीराजांचे मुख्य ठाणे शृगारपूर हे देखील संगमेश्वरच्या जवळ आहे.

प्रसिद्ध मार्लेश्वराचे देऊळ येथून सुमारे ३५ किलोमीटर अंतरावर आहे. मार्लेश्वर हे देवालयातील साप आणि देवालयापाठच्या नयनरम्य धबधब्यासाठी प्रसिद्ध आहे.

कर्णेश्वर मंदिरातील कोरीव नक्षी
संगमेश्वर स्टेशनवरील पर्णकुटी
रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके
मंडणगड | दापोली | खेड | चिपळूण | गुहागर | संगमेश्वर | रत्‍नागिरी | लांजा | राजापूर