विजयनगर साम्राज्य

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

दक्षिण भारतातील हंपी येथे राजधानी असलेले विजयनगर साम्राज्य हे एक महत्त्वाचे राज्यकर्ते होय. कृष्णदेवराया हा राजा याच वंशातला आहे. वरंगळच्या दोन हरिहर व बुक्क या भावांनी विजयनगरच्या साम्राज्याची पायाभरणी केली. हे पाच भाऊ होते. या भावांपैकी तिघे पूर्व किनाऱ्यावरील नेल्लोर ते पश्चिम किनाऱ्यावरचे बेळगाव येथे राज्य कतरत होते. होते. महाराष्ट्र हा हरिहर च्या अंमलाखाली होता. दुसरा भाऊ होता कंप. याचे उदयगिरीराज्य नावाचे राज्य होते. मधला भाऊ बुक्क च्या ताब्यात होयसळांचे हळेबीड, पेनुगोंडचा किल्ला व आसपासचा प्रदेश होता. अजून दक्षिणेकडे शिमोगाजवळ अरग येथे एक भाऊ राज्य करत असे व शेवटचा भाऊ बुक्कच्या हाताखाली सरदार होता. इस्लामशी टक्कर घेऊन हिंदू धर्माचे रक्षण करणे हे यांचे ध्यय होते. यांनी अत्यंत हुशारीने विजयनगर ही मध्यवर्ती सत्ता मानून आपले साम्राज्य उभे केले होते. बुक्करायाचा कम्पराय नावाच मुलगा होता. त्याने वीरबल्लाळचे मदूरा काबीज केले. हा कम्परायही बुक्कप्रमाणे मोठा शूर व कर्तबगार होता त्याच्या कारकीर्दीत त्याने दाखवलेल्या कर्तबगारीची वर्णने त्याच्या पत्नीने लिहिलेल्या एका “कम्पराजविजयम” या संस्कृत काव्यग्रंथात याचे उल्लेख आढळतात. त्याने बुक्कराय राजाच्या मृत्यूनंतर दूसरा हरिहर असे नाव धारण करून स्वतःला विजयनगरच्या साम्राज्याचा पहिला सम्राट म्हणून घोषीत केले.

वंशावळ[संपादन]

पहिला राजवंश संगमा - या राजवंशाने विजयनगरवर साधारणपणे शंभर वर्षे राज्य केले असे समजले जाते.

  • हरिहरराय-१: १३३६-१३५६
  • बुक्कराय-१: १३५६-१३७७
  • हरिहरराय-२: १३७७-१४०४
  • विरूपाक्षराय: १४०४-१४०५
  • बुक्कराय-२: १४०५-१४०६
  • देवराय-१: १४०६-१४२२
  • देवराय-२: १४२४-१४४६
  • रामचंद्रराय: १४२२
  • वीरविजय बुक्कराय: १४२२-१४२४
  • देवराय-२: १४२४-१४४६
  • मल्लिकार्जूनराय: १४४६-१४६५
  • विरूपाक्षराय-२: १४६५-१४८५

सालुव घराणे.

  • नरसिंहदेवराय: १४८५-१४९१
  • तिम्मा भुपाला: १४९१
  • नरसिंहराय-१: १४९१-१५०५

तुलूव घराणे.

  • नरसानायक: १४९१-१५०३
  • वीरनरसिंहराय: १५०३-१५०९
  • कृष्णदेवराय: १५०९-१५२९
  • अच्युतदेवराय: १५२९-१५४२
  • सदाशिवराय: १५४२-१५७०

अरविदू घराणे

  • अलियरामराय: १५४२-१५६५
  • तुरूमलदेवराय: १५६५-१५७२
  • श्रीरंग-१: १५७२-१५८६
  • वेंकट-२: १५८६-१६१४
  • श्रीरंग-२: १६१४
  • रामदेव: १६१७-१६३२
  • वेंकट-३: १६३२-१६४२
  • श्रीरंग-३: १६४२-१६४६.

हे ही पाहा[संपादन]


Wiki letter w.svg
कृपया या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.