रानपिंगळा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून


Wikitext.svg
विकिपीडियाचा दर्जा राखण्यासाठी या लेखास किंवा विभागास विकिकरणाची गरज आहे.
उपयुक्त विकिदुवे देऊन या लेखाचे विकिकरण करण्यास कृपया मदत करा.
रानपिगळा

रानपिगळा (शास्त्रीय नाव: Athene blewitti अथेनी ब्लुइटी ; इंग्लिश: Forest Owlet, फॉरेस्ट औलेट;) हा पक्षी महाराष्ट्र राज्यात व बाजूच्या मध्य प्रदेशात खूप मोठ्या प्रमाणात आढळत असे, पण आता विविध कारणास्तव तो दिसेनासा झाला आहे. अलीकडेच पक्षी अभ्यासकांच्या एका टीमने याचा शोध घेतला असता तो नंदुरबार जिल्ह्यात व मेळघाट अभयारण्यात केवळ २०० ते ३०० एवढ्याच संख्येने आढळला.[१]

महाराष्ट्रातील पक्षीप्रेमी व अभ्यासकांनी रानपिंगळा किंवा ‘फॉरेस्टे ऑलेट’ या पक्ष्याला महाराष्ट्राचा राजपक्षी करावा अशी शिफारस केली गेली आहे. ही शिफारस मुंबई नॅचरल हिस्ट्री सोसायटीने राज्याच्या वनखात्याला केली आहे. याआधी राजपक्षी म्हणून हरियाली या पक्ष्याला मान्यता दिली गेली होती. आता या रानपिंगळ्याचे नाव पुढे आले आहे.[२] हा पक्षी घुबड,पिंगळा गटातील आहे. तो पक्षी दिसायला फारसा आकर्षक नसतो. मोर, पोपट, समुद्रराघू, बगळा, करकोचासारखा तर नाहीच नाही. खरे तर मोरासारखा सुंदर व डौलदार पक्ष्याला पक्ष्यांचा राजा म्हणून आपण वर्षानुवर्षे ओळखतो, पण मग हरियालीपाठोपाठ हे नाव पुढे आले आहे. यामागे त्या पक्ष्याला संरक्षण देऊन त्याची संख्या वाढवणे हा मुख्य उद्देश आहे. कारण हा पक्षी आता फारच दुर्मीळ होत चालला आहे. एकेकाळी महाराष्ट्र राज्यात व बाजूच्या मध्य प्रदेशात हा पक्षी खूप मोठ्या प्रमाणात आढळत असे, पण आता विविध कारणास्तव तो दिसेनासा झाला आहे. हे भयावह आहे. अशाने हा सुंदर पक्षी पृथ्वीतलावरूनच नाहीसा होईल व तो पुन्हा मिळवण्यासाठी एक तारांगण जाऊन दुसरे यावे लागेल. राजपक्ष्याचा याला दर्जा दिल्यास या पक्ष्याचा आणखी शोध घेणे, त्यावर अभ्यास करणे व वाचवण्यासाठी संरक्षण देणे शक्य होईल. म्हणून राजपक्ष्याच्या मान्यतेची मागणी झाली आहे.

खर्गला म्हणून संस्कृतात ओळखला जाणारा हा पक्षी दिसायला शिंगी डुमासारखा, पण आकाराने मोठा व आखूड शेपटीचा असतो. तो पानगळीच्या आर्द्र जंगलात व ओढ्यानजीकच्या जुन्या आंबरायांत राहतो. पश्‍चिम खानदेश, सुरत, डांग, सातपुड्यापासून पूर्वीय मध्य प्रदेश व ओरिसातील संबलपूर जिल्ह्यात तो दिसतो अशी माहिती मारुती चितमपल्लींच्या पक्षीकोशावरून मिळते, पण आता हा पक्षी संकटात आहे. त्याविषयी माहिती देताना पक्षी अभ्यासक मीनाक्षी शर्मा म्हणाल्या की, तो पिंगळा गटातील अन्य पक्ष्यांप्रमाणे केवळ रात्रीच संचार करीत नाही, दिवसाही त्याला दिसते. तो निर्भयपणे इकडे तिकडे जंगलात, माळरानावर, ओढे-नद्यांकाठी फिरतो. पण त्याचा हाच गुण त्याच्या नाशाला कारण ठरत आहे. कारण इतर पिंगळ्यांना जसे अंधाराचे संरक्षण मिळते तसे ते याला मिळत नाही. दिवसाउजेडी तो एखाद्या छोट्या मोठ्या शिकाऱ्याकडून सहजी मारला जातो. खेरीज या पक्ष्याच्या मांसाविषयी खवैयांमध्ये बरेच समज-अपसमज आहेत. त्यामुळे बाजारातही त्याला एकेकाळी खूप मागणी होती. आता पक्षीच संपत आलाय. गेल्या अनेक वर्षांच्या पक्षी अभ्यासकांच्या निरीक्षणात हा पक्षी सापडल्याची नोंद नाही, पण १९९७ साली प्रथमच तो दिसला. त्यामुळे आशा पल्लवित झालेले पक्षीप्रेमी आता तो वाचविण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न करीत आहेत. अर्थात या प्रयत्नाला हरियालीला दिसलेल्या मान्यतेची पार्श्‍वभूमी आहे. राजपक्षी म्हणून मान्यता मिळाल्यावर त्या संरक्षणामुळे या पक्ष्यांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ झाली आहे.

संदर्भ[संपादन]

  1. लाइकली हायब्रिड ऑफ फॉरेस्ट अँड स्पॉटेड औलेटस फाउंड. टाइम्स ऑफ इंडिया (९ मे, इ.स. २०११). (इंग्लिश मजकूर)
  2. प्रोटेक्टिंग द फॉरेस्ट औलेट. (इंग्लिश मजकूर)



Wiki letter w.svg
कृपया स्वत:च्या शब्दात परिच्छेद लेखन करून या लेखाचा / विभागाचा विस्तार करण्यास मदत करा.
अधिक माहितीसाठी या लेखाचे चर्चा पान, विस्तार कसा करावा? किंवा इतर विस्तार विनंत्या पाहा.