माधुरी दीक्षित

माधुरी दीक्षित
माधुरी दीक्षित-नेने
पूर्ण नाव	माधुरी श्रीराम नेने माधुरी शंकर दीक्षित(पूर्वाश्रमीचे)
जन्म	मे १५, इ.स. १९६७ मुंबई, महाराष्ट्र, भारत
कार्यक्षेत्र	चित्रपट
राष्ट्रीयत्व	मराठी, भारतीय
भाषा	हिंदी (चित्रपट) मराठी (मातृभाषा)
प्रमुख चित्रपट	दिल, बेटा, हम आपके है कौन?, दिल तो पागल है, देवदास
पुरस्कार	फिल्मफेअर पुरस्कार (इ.स. १९९०, इ.स. १९९२, इ.स. १९९४, इ.स. १९९७, इ.स. २००२)
पती	डॉ. श्रीराम माधव नेने

माधुरी दीक्षित (मे १५, इ.स. १९६७ - हयात) ही हिंदी चित्रपटसृष्टीतील मराठी अभिनेत्री आहे. माधुरीने इ.स. १९८० च्या दशकाची शेवटची काही वर्षे आणि इ.स. १९९० च्या दशकात हिंदी चित्रपटांतील एक नावाजलेली अभिनेत्री आणि नृत्यांगना म्हणून आपले स्थान पक्के केले. व्यावसायिक दृष्ट्या यशस्वी ठरलेल्या बऱ्याच चित्रपटांत तिने काम केले. त्यात तिच्या अभिनयाची व नृत्यकौशल्याची खूप वाहवा झाली. इ.स. २००८ मध्ये भारत सरकारतर्फे तिला भारताचा चौथा महत्त्वाचा नागरी सन्मान पद्मश्री पुरस्कार देऊन गौरवण्यात आले.

आरंभीचे आयुष्य

माधुरी दीक्षित हिचा जन्म मुंबईमध्ये शंकर आणि स्नेहलता दीक्षित या मराठी दांपत्याच्या घरी झाला. माधुरीने डिव्हाइन चाइल्ड हायस्कूल शाळेमध्ये आपले प्राथमिक शिक्षण घेतले. नंतर मुंबई विद्यापीठात प्रवेश घेतल्यावर सूक्ष्मजीवतज्ज्ञ होण्याचा तिचा मानस होता. ती तरबेज कथक नृत्यांगना आहे. तिने सुमारे ८ वर्षे नृत्याचे शिक्षण घेतले होते.

चित्रपट कारकीर्द

माधुरीने इ.स. १९८४ साली "अबोध" या चित्रपटाद्वारे हिंदी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. "दयावान" आणि "वर्दी" यांसारख्या चित्रपटांमध्ये दुय्यम भूमिका केल्यावर तिला तिचा पहिला मोठा चित्रपट तेजाब इ.स. १९८८ साली मिळाला. त्यात तिची प्रमुख भूमिका होती. ह्या चित्रपटाद्वारे तिला बरीच प्रसिद्धी मिळाली; तसेच तिला तिचे पहिले फिल्मफेयर पुरस्कारांचे नामांकनदेखील मिळाले. त्यानंतर तिने बऱ्याच हिट चित्रपटांमध्ये कामे केली. "राम लखन" (इ.स. १९८९), "परिंदा" (इ.स. १९८९), "त्रिदेव" (इ.स. १९८९), "किशन कन्हय्या" (इ.स. १९९०) आणि "प्रहार" (इ.स. १९९१), हे तिचे या काळातील प्रमुख चित्रपट होते. यापैकी बऱ्याच चित्रपटांत अनिल कपूर तिचा सहकलाकार होता.

इ.स. १९९० मध्ये तिने इंद्रकुमार याच्या दिल चित्रपटात आमिर खान याच्या नायिकेची भूमिका साकारली. त्या वर्षी हा चित्रपट तिकीटखिडकीवरचा सर्वांत यशस्वी चित्रपट ठरला. या चित्रपटातील अभिनयासाठी माधुरीला तिचा पहिला फिल्मफेयर पुरस्कार मिळाला. दिल चित्रपटाच्या यशानंतर माधुरीच्या हिट चित्रपटांची जणू काही मालिकाच सुरू झाली. "साजन" (इ.स. १९९१), "बेटा" (इ.स. १९९२),"खलनायक" (इ.स. १९९३), "हम आप के है कौन" (इ.स. १९९४), " राजा" (इ.स. १९९५) असे अनेक लोकप्रिय चित्रपट तिने दिले. बेटा चित्रपटामधील अभिनयासाठी तिला तिचा दुसरा फिल्मफेयर पुरस्कार मिळाला.

"हम आप के है कौन" या चित्रपटाने तर विक्रमी उत्पन्न कमवीत हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात सर्वाधिक कमाई करण्याचा उच्चांक गाठला. या चित्रपटाने भारतात ६५ कोटीं रुपयांहून अधिक, तर परदेशांत १५ कोटी रुपयांची कमाई केली. या चित्रपटातील अभिनयाने तिला तिचा तिसरा फिल्मफेयर पुरस्कार मिळवून दिला. तसेच त्याच वर्षी आलेल्या "अंजाम" या सिनेमातील तिच्या भूमिकेसाठीही तिला पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते. "अंजाम" चित्रपटामधील अभिनयाबद्दल समीक्षकांकडून तिला प्रशंसा लाभली.

इ.स. १९९६ या थोड्याशा अयशस्वी वर्षानंतर माधुरी यश चोप्रांच्या इ.स. १९९७ च्या "दिल तो पागल है" या चित्रपटात "पूजा" ही व्यक्तिरेखा साकारताना दिसली. या चित्रपटाने व्यावसायिक यशासोबतच समीक्षकांची प्रशस्तीही मिळवली. याच वर्षी प्रकाश झा यांच्या "मृत्युदंड" या चित्रपटातही तिने अभिनय केला. या चित्रपटाने जिनीव्हा तसेच बँकॉक येथील चित्रपट महोत्सवांमध्ये सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचे पारितोषिक पटकावले.

माधुरी दीक्षित

माधुरी ही गुणी अभिनेत्री तर आहेच, शिवाय एक चांगली नर्तकी म्हणूनदेखील प्रसिद्ध आहे. एक दो तीन (तेजाब), हम को आज कल है (सैलाब), बडा दुख दिन्हा (राम लखन), धक धक (बेटा), चने के खेतमे (अंजाम), दीदी तेरा देवर दीवाना (हम आपके है कौन ), चोली के पीछे (खलनायक ), अखिया मिलाऊ (राजा), मेरा पिया घर आया (याराना), के सेरा सेरा (पुकार), मार डाला (देवदास) या गाण्यांमधील तिच्या नृत्याची प्रशंसा झाली.

व्यक्तिगत आयुष्य

१७ ऑक्टोबर, इ.स. १९९९ रोजी माधुरी दीक्षित डॉ. श्रीराम माधव नेने यांच्याशी विवाहबद्ध झाली. डॉ. नेने हे हृदयविकार तज्ज्ञ आहेत. जवळ जवळ १२ वर्षे अमेरिकेमध्ये राहिल्यानंतर माधुरी आपल्या कुटुंबासमवेत ऑक्टो. २०११ मध्ये मुंबई मध्ये परत आली.

पुरस्कार

फिल्म फेअर पुरस्कार

साचा:Col start साचा:Col 2 जीत

• १९९१: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट दिल
• १९९३: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट बेटा
• १९९५: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट हम आपके है कौन...!
• १९९८: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट दिल तो पागल है
• २००३: Filmfare Best Supporting Actress Award for Devdas
• २०११: Filmfare Special Award for completing 25 years in the Indian film industry

साचा:Col 2 Nominated

• १९८९: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Tezaab
• १९९०: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Prem Pratigyaa
• १९९२: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Saajan
• १९९४: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Khalnayak
• १९९५: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Anjaam
• १९९६: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Raja
• १९९६: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Yaraana
• २००१: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Pukar
• २००२: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Lajja
• २००८: फिल्म फेअर पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Aaja Nachle

स्टार स्क्रीन पुरस्कार

साचा:Col start साचा:Col 2 Won

• १९९४: स्टार स्क्रीन पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Hum Aapke Hain Kaun...!
• १९९५: स्टार स्क्रीन पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Raja
• १९९७: स्टार स्क्रीन पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Mrityudand
• २००२: Star Screen Award Best Supporting Actress for Devdas

साचा:Col 2 Nominated

• २०००: स्टार स्क्रीन पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Pukar

झी सीने पुरस्कार

साचा:Col start साचा:Col 2 Won

• १९९८: झी सीने पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Dil To Pagal Hai
• २००२: Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role - Female for Lajja

साचा:Col 2 Nominated

• २०००: झी सीने पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Pukar
• २००३: झी सीने पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Devdas'

आयफा पुरस्कार

Nominated

• २००१: आयफा पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Pukar
• २००३: आयफा पुरस्कार - उत्कृष्ठ अभिनेत्री चित्रपट Devdas

Stardust Awards

Nominated

• २००८: Stardust Star of the Year Award - Female for Aaja Nachle

Honours and recognitions

• १९९७: "Kalabhinetri" award by the Government of Andhra Pradesh
• २००१: National Citizen's Award
• २००१: Forbes named Dixit among the Top Five Most Powerful Indian Movie Stars.
• २००८: Padma Shri, India's fourth highest civilian award by the Government of India
• २००८: Honored at IFFLA Indian Film Festival of Los Angeles
• २०११: Pearls Wave Awards - "Wave Silver Screen Queen Honour"
• २०११: Madhuri Dixit was voted as the most desirable Bollywood actress of 2011 in a poll conducted by HindiFilmNews.Com

Filmography

Year	Film	Role	Director	Co-actors	Other notes
1984	Abodh	Gauri	Hiren Nag	Tapas Pal, Sheela David, Vinod Sharma
1985	Awara Baap	Barkha	Sohanlal Kanwar	Rajesh Khanna, Meenakshi Sheshadri
1986	Swati	Anandi	Kranthi Kumar	Shashi Kapoor , Sharmila Tagore , Akbar Khan , Meenakshi Sheshadri , Vinod Mehra , Sarika
1987	Mohre	Maya	Appa Dandekar	Nana Patekar , Sadashiv Amrapurkar , Anupam Kher, Alok Nath
1987	Hifazat	Janki	Prayag Raj	Ashok Kumar , Nutan , Anil Kapoor
1987	Uttar Dakshin	Chanda	Prabhat Khanna	Rajnikanth, Jackie Shroff, Anupam Kher
1988	Khatron Ke Khiladi	Kavita
1988	Dayavan	Neela Velhu	Feroz Khan	Vinod Khanna, Feroz Khan, Amrish Puri, Aditya Pancholi
1988	Tezaab	Mohini	N. Chandra	Anil Kapoor , Anupam Kher , Chunky Pandey , Mandakini	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1989	Vardi	Jaya
1989	Ram Lakhan	Radha	Subhash Ghai	Rakhee Gulzar , Jackie Shroff , Anil Kapoor , Dimple Kapadia , Gulshan Grover , Amrish Puri , Anupam Kher
1989	Prem Pratigyaa	Laxmi	Bapu	Mithun Chakraborty , Vinod Mehra , Ranjeet	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1989	Ilaaka	Vidya	Aziz Sejawal	Dharmendra, Sanjay Dutt
1989	Mujrim	Sonia	Umesh Mehra	Mithun Chakraborty, Nutan
1989	Tridev	Divya Mathur	Rajiv Rai	Naseeruddin Shah , Sunny Deol , Jackie Shroff
1989	Kanoon Apna Apna	Bharathi
1989	Parinda	Paro	Vidhu Vinod Chopra	Anil Kapoor , Jackie Shroff , Anupam Kher , Nana Patekar	India's official entry to the Oscars
1989	Paap Ka Anth
1990	Maha-Sangram	Jhumri	Mukul Anand	Vinod Khanna , Govinda
1990	Kishen Kanhaiya	Anju	Rakesh Roshan	Anil Kapoor, Shilpa Shirodkar , Amrish Puri
1990	Izzatdaar	Mohini	K. Bapaiah	Dilip Kumar , Govinda , Raghuvaran , Shafi Inamdar, Anupam Kher
1990	Dil	Madhu Mehra	Indra Kumar	Aamir Khan , Saeed Jaffrey , Anupam Kher	Winner, Filmfare Best Actress Award
1990	Deewana Mujh Sa Nahin	Anita	Y.Nageshwar Rao	Aamir Khan , Khushboo
1990	Jeevan Ek Sangharsh	Madhu Sen
1990	Sailaab	Dr. Sushma Malhotra	Deepak Balraj Vij	Aditya Pancholi, Shafi Inamdar
1990	Jamai Raja	Rekha	A. Kodandarami Reddy	Hema Malini, Anil Kapoor , Anupam Kher , Satish Kaushik
1990	Thanedaar	Chanda	Raj N. Sippy	Sanjay Dutt, Jeetendra, Jayapradha
1991	Pyaar Ka Devata	Devi
1991	Khilaaf	Sweta
1991	100 Days	Devi	Parto Ghosh	Jackie Shroff, Moon Moon Sen, Javed Jaffrey
1991	Pratikaar	Madhu
1991	Saajan	Pooja	Lawrence D'Souza	Sanjay Dutt , Salman Khan	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1991	Prahaar	Shirley	Nana Patekar	Nana Patekar, Dimple Kapadia, Gautam Joglekar
1992	Beta	Saraswati	Indra Kumar	Anil Kapoor, Aruna Irani, Laxmikant Berde, Anupam Kher	Winner, Filmfare Best Actress Award
1992	Zindagi Ek Jua	Juhi	Prakash Mehra	Anil Kapoor, Anupam Kher, Shakti Kapoor
1992	Prem Deewane	Shivangi Mehra
1992	Khel	Seema/Dr.Jadi Buti	Rakesh Roshan	Anil Kapoor, Sonu Walia, Anupam Kher, Mala Sinha
1992	Sangeet	Nirmala Devi & Sangeeta
1993	Dharavi	Dreamgirl	Sudhir Mishra	Shabana Azmi, Om Puri
1993	Sahibaan	Sahibaan
1993	Khalnayak	Ganga (Gangotri Devi)	Subhash Ghai	Sanjay Dutt, Jackie Shroff, Anupam Kher, Raakhee Gulzar	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1993	Phool	Guddi
1993	Dil Tera Aashiq	Sonia Khanna/Savitri Devi	Lawrence D'Souza	Salman Khan, Anupam Kher
1993	Aansoo Bane Angaray
1994	Anjaam	Shivani Chopra	Rahul Rawail	Shahrukh Khan, Johnny Lever, Himani Shivpuri, Deepak Tijori	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1994	Hum Aapke Hain Kaun...!	Nisha Choudhury	Sooraj R. Barjatya	Salman Khan, Mohnish Behl, Renuka Shahane, Laxmikant Berde, Anupam Kher	Winner, Filmfare Best Actress Award
1995	Raja	Madhu Garewal	Indra Kumar	Sanjay Kapoor, Mukesh Khanna	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1995	Yaraana	Lalita/Shikha	David Dhawan	Rishi Kapoor, Raj Babbar, Kader Khan	Nominated, Filmfare Best Actress Award
1996	Prem Granth	Kajri	Rajiv Kapoor	Rishi Kapoor, Anupam Kher
1996	Paapi Devta
1996	Raj Kumar	Rajkumari Vishaka	Pankaj Parashar	Anil Kapoor, Danny Denzongpa
1997	Koyla	Gauri	Rakesh Roshan	Shahrukh Khan, Amrish Puri
1997	Mahaanta	Jenny Pinto
1997	Mrityudand	Ketki	Prakash Jha	Shabana Azmi, Ayub Khan, Mohan Agashe, Om Puri
1997	Mohabbat	Shweta Sharma	Reema Rakesh Nath	Akshay Khanna, Sanjay Kapoor
1997	Dil To Pagal Hai	Pooja	Yash Chopra	Shahrukh Khan, Karisma Kapoor, Akshay Kumar	Winner, Filmfare Best Actress Award
1998	Bade Miyan Chhote Miyan	herself	David Dhawan	Amitabh Bachchan, Govinda	Special appearance
1998	Wajood	Apoorva Choudhury	N. Chandra	Nana Patekar, Mukul Dev
1999	Aarzoo	Pooja	Lawrence D'Souza	Akshay Kumar, Saif Ali Khan
2000	Pukar	Anjali	Rajkumar Santoshi	Anil Kapoor, Namrata Shirodkar, Danny Denzongpa, Om Puri	Nominated, Filmfare Best Actress Award
2000	Gaja Gamini	Gaja Gamini/Sangita/ Shakuntala/Monika/ Mona Lisa	M.F. Husain	Shahrukh Khan, Naseeruddin Shah
2001	Yeh Raaste Hain Pyaar Ke	Neha	Deepak Shivdasani	Ajay Devgn, Preity Zinta, Vikram Gokhale
2001	Lajja	Janki	Rajkumar Santoshi	Manisha Koirala, Jackie Shroff, Anil Kapoor, Mahima Chaudhry, Rekha, Ajay Devgn	Nominated, Filmfare Best Supporting Actress Award
2002	Hum Tumhare Hain Sanam	Radha	K. S. Adiyaman	Shahrukh Khan, Salman Khan
2002	Devdas	Chandramukhi	Sanjay Leela Bhansali	Shahrukh Khan, Aishwarya Rai	Winner, Filmfare Best Supporting Actress Award India's official entry to the Oscars
2007	Aaja Nachle	Diya	Anil Mehta	Konkona Sen Sharma, Akshaye Khanna, Kunal Kapoor, Divya Dutta, Ranvir Shorey, Vinay Pathak	Nominated, Filmfare Best Actress Award

बाह्य दुवे

• माधुरी दीक्षित आय.एम.डी.बी. संकेतस्थळावर (इंग्लिश मजकूर)