मदुरा

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
हा लेख मदुरै शहराविषयी आहे. मदुरै जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या


  ?मदुरै
तमिळनाडू • भारत
टोपणनाव: मदुराय
—  शहर  —
मदुरैचे विहंगम दृष्य.
मदुरैचे विहंगम दृष्य.
गुणक: 9°48′N 78°06′E / 9.8, 78.1
प्रमाणवेळ भाप्रवे (यूटीसी+५:३०)
जिल्हा मदुरै
लोकसंख्या ९. (2001)
महापौर तेनमोळी गोपीनादन ( मदुरैच्या पहिल्या महिला महापौर)
कोड
पिन कोड
दूरध्वनी
आरटीओ कोड


• +(९१)४५२
• टी.एन.-५८, टी.एन.-५९ तसेच टी.एन.-६४
www.maduraicorporation.in

गुणक: 9°48′N 78°06′E / 9.8, 78.1

मदुरा (Madura), किंवा स्थानिक भाषेत मदुरै-मदुराई किंवा अनेकदा कूडल(कूडलनगर) ह्या नावाने प्रसिद्ध असणारे शहर. [तमिळःமதுரை इतर उच्चार : मदुराय] भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे,तसेच मदुरै हे नगर भारतीय उपखंडातील सर्वात जुने मानववस्ती असलेले नगर म्हणून देखील ओळखले जाते.

मदुरा हे अत्यंत ऐतिहासिक आणि प्राचीन नगर असून ते वैगई ह्या नदीच्या काठी वसले आहे. मदुरेला देवळांचे महानगर (किंवा कूडल मानगर) असे संबोधले जाते. तसेच ते तमिळनाडू राज्याची सांस्कृतिक राजधानी (कलाच्चार तलैनगर) म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. या शहराला मोगऱ्याचे नगर, तुंग मानगर (जागृत महानगर ), पूर्वेकडील अथेन्स (Athens of the East) अशा नावांनीही ओळखले जाते.

हे शहर मदुरा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र असून तमिळनाडूतील ते तिसरे मोठे शहर आहे. या शहरास सुमारे २५०० वर्षांचा इतिहास आहे.

पूर्वेतिहास[संपादन]

भाषा (तमिळमध्ये मोळी )[संपादन]

मदुरा शहरात प्रामुख्याने तमिळ भाषा बोलली जाते. या तमिळ मोळीला विशेष महत्त्व आहे. इथली तमिळ ही कोंग तमिळ, नेल्लै तमिळ, रामनाड तमिळ आणि चेन्नै तमिळ ह्या बोलींपेक्षा वेगळी आणि वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. इथल्या तमिळ बोलीला तमिळनाडू राज्यात प्रमाण मानण्यात आले आहे. शहरात तमिळ सोबतच इंग्लिश भाषा, तेलुगू, गुजराथीउर्दुू या भाषा काही प्रमाणात बोलल्या जातात. परंतु सर्वच भाषांवर तमिळचा प्रभाव दिसुून येतो.

स्थापत्य व प्रमुख धार्मिक स्थळे[संपादन]

मीनाट्चीअम्मन कोविल/कोईल (मीनाक्षी मंदिर)

भगवान शंकर(सुंदरेश्वर) व पार्वती (मीनाक्षी) यांचे हे एक सुरेख असे धार्मिक स्थळ असून ते मीनाक्षी देवीच्या नावाने ओळखले जाते.
मदुरा या नगराची बांधणी ही प्रामुख्याने मीनाक्षी मंदिराच्या आजूबाजूने झाली आहे. एके काळी संपूर्ण नगराच्या मध्यस्थानी मीनाक्षी-सुंदरेश्वराचे देऊळ दिसत असे. हे मंदिर गोपुरम शैलीतील असून मंदिराला एकूण १४ गोपुरे आहेत. स्थापत्याचा उत्कृष्ट नमुना असलेले हे देऊळ देशातील देवीच्या प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक आहे. हे १६व्या शतकातील बांधकाम असून, त्याचे क्षेत्रफळ ६५ हजार चौरस मीटर इतके आहे. हजार खांबाचा मंडप हे इथल्या प्रमुख आकर्षणांपैकी एक आहे.

चित्र:Madura Meenakshi Temple's 1000 pillers.JPG
मीनाट्चीअम्मन कोविल/मंदिराच्या खांबांवरील कोरीव काम

मदुरा नगराच्या केंद्रस्थानी असणारे हे भगवान विष्णूंचे एक अतिशय सुंदर देऊळ आहे. इथे विष्णू "अळगर"(अर्थ:सुंदरसा) ह्या नावाने ओळखले जातात. हे विष्णूच्या १०८ दिव्यदेशम् अशा पवित्र स्थानांपैकी एक आहे. हे देऊळदेखील अतिशय प्राचीन असून हजारो भक्तगणांची येथे नेहमीच दाटी असते.