भारतीय निवडणूक आयोग

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
भारतीय निवडणुक आयोग

भारतीय निवडणूक आयोग ही भारत सरकारच्या अखत्यारीतील एक स्वायत्त घटनात्मक संस्था आहे. निवडणुक आयोगाला भारतीय संविधानाच्या चार स्तंभांपैकी एक मानले जाते. भारतातील निवडणुकींसाठी निवडणूक आयोग सर्वस्वी जबाबदार आहे. निवडणूक आयोगामध्ये एक प्रमुख निवडणूक अधिकारी व दोन निवडणूक अधिकारी असतात, ज्यांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. नवीन चावला हे १६वे व सध्याचे प्रमुख निवडणूक अधिकारी आहेत.

महत्त्वाची कर्तव्ये[संपादन]

  • मतदारसंघ आखणे
  • मतदारयादी तयार करणे
  • राजकीय पक्षांना मान्यता देणे निवडणूक चिन्हे ठरवणे
  • उमेदवारपत्रिका तपासणे
  • निवडणुकी पार पाडणे
  • उमेदवारांच्या निवडणूक खर्चाचा ताळमेळ लावणे

प्रमुख निवडणूक अधिकारी[संपादन]

भारतीय निवडणुक आयोगाच्या 'प्रमुख निवडणूक अधिकारी' (इंग्लिश: Chief Election Commissioner) पदाची जबाबदारी खालील १५ व्यक्तींनी सांभाळली आहेत

  1. सुकुमार सेन : २१ मार्च १९५० ते १९ डिसेंबर १९५८
  2. के.व्ही.के. सुंदरम : २० डिसेंबर १९५८ ते ३० सप्टेंबर १९६७
  3. एस.पी. सेन वर्मा : १ ऑक्टोबर १९६७ ते ३० सप्टेंबर १९७२
  4. डॉ. नागेन्द्र सिंह : १ ऑक्टोबर १९७२ ते ६ फेब्रुवारी १९७३
  5. टी. स्वामीनाथन : ७ फेब्रुवारी १९७३ ते १७ जुन १९७७
  6. एक्स.एल. शकधर : १८ जुन १९७७ ते १७ जुन १९८२
  7. आर.के. त्रिवेदी : १८ जुन १९८२ ते ३१ डिसेंबर १९८५
  8. आर.व्ही.एस. पेरी शास्त्री : १ जानेवारी १९८६ ते २५ नोव्हेंबर १९९०
  9. श्रीमती व्ही. एस. रमादेवी : २६ नोव्हेंबर १९९० ते ११ डिसेंबर १९९०
  10. टी.एन. सेशन : १२ डिसेंबर १९९० ते ११ डिसेंबर १९९६
  11. एम. एस. गिल : १२ डिसेंबर १९९६ ते १३ जुन २००१
  12. जे. एम. लिंगदोह : १४ जुन २००१ ते ७ फेब्रुवारी २००४
  13. टी. एस. कृष्णमूर्ती : ८ फेब्रुवारी २००४ ते १५ मे २००५
  14. बी.बी. टंडन : १६ मे २००५ to २८ जुन २००६
  15. एन. गोपालस्वामी : २९ जुन २००६ ते १९ एप्रिल २००९
  16. नवीन चावला : २० एप्रिल २००९ ते २९ जुलै २०१०
  17. शाबुद्दिन याकुब कुरेशी : ३० जुलै २०१० ते १० जून २०१२
  18. वि. सु. संपथ : १० जून २०१२ ते चालू