पेशवे

विकिपीडियातील इतिहासविषयक लेखात पाळावयाचे लेखनसंकेत

पेशवे मराठा साम्राज्याचे पंतप्रधानपद होते. साम्राज्याच्या उत्तरार्धात पेशवेच साम्राज्याचे शासक होते. पेशव्यांची राजधानी पुणे येथे होती.

पेशवा हा शब्द हा बहुदा पर्शियन शब्द असून त्याचा अर्थ 'सर्वात पुढे असलेला' असा आहे व तो शब्द दख्खन मध्ये मुस्लिम शासकांकडुन प्रयोग केल्या गेला.मराठा साम्राज्याचा जनक असलेल्या शिवाजीने, त्याच्या इ.स. १६७४मध्ये राज्याभिषेका नंतर,मोरोपंत त्रिंबक पिंगळेला प्रथम पेशवा म्हणुन नेमले. तरीही प्रथम पेशवा हे सोनोपंत डबीर हे होत, जे शिवाजीनेच त्यास साहाय्य करण्यास नेमले होते. पेशव्यांचे कार्य व अधिकार हे पंतप्रधानाच्या समकक्ष होते.शिवाजीने, या पदाचे सन १६७४ मध्ये पुनर्नामकरण पंतप्रधान असे केले परंतु हे नाव पर्यायाने कमी वेळेस वापरले जायचे.

पेशव्यांची कारकीर्द

श्रीवर्धनकर भट घराण्यातील पेशवे

श्रीवर्धनकर भट घराण्यातील पेशव्यांच्या कारकिर्दीचा काळ असा होता:

1. बाळाजी विश्वनाथ पेशवे (इ.स.१७१४-१७२०)
2. पहिले बाजीराव पेशवे (इ.स.१७२०-१७४०)
3. बाळाजी बाजीराव पेशवे ऊर्फ नानासाहेब पेशवे (इ.स.१७४०-१७६१)
4. माधवराव बल्लाळ पेशवे (इ.स.१७६१-१७७२)
5. नारायणराव पेशवे (इ.स.१७७२-१७७४)
6. रघुनाथराव पेशवे (अल्पकाळ)
7. सवाई माधवराव पेशवे (इ.स.१७७४-१७९५)
8. दुसरे बाजीराव पेशवे (इ.स.१७९६-१८१८)
9. दुसरे नानासाहेब पेशवे (गादीवर बसू शकले नाहीत)

पेशवाईतील स्त्रिया

• आनंदीबाई: रघुनाथराव ऊर्फ राघोबादादांची पत्नी, ओकांचे कन्या
• गंगाबाई: नारायणराव पेशव्यांची पत्नी, कृष्णाजी हरी साठे यांची कन्या
• गोपिकाबाई: बाळाजी बाजीराव यांची पत्नी, रास्त्यांची कन्या
• पार्वतीबाई: सदाशिवरावभाऊंची पत्नी
• यशोदाबाई: सवाई माधवरावांची दुसरी पत्नी
• रमाबाई: सवाई माधवरावांची पहिली पत्नी, थत्ते यांची कन्या
• रमाबाई: थोरले माधवराव पेशवे यांची पत्नी, सोलापूरकर यांची कन्या; ही सती गेली.
• लक्ष्मीबाई: विश्वासराव यांची पत्नी, नाशिकचे पटवर्धन यांची कन्या; ही पानिपतच्या युद्धप्रसंगी हरवली.

दुसरे बाजीराव यांना ११ बायका होत्या, त्या अशा:

• भागवतांची कन्या भागीरथीबाई
• मंडलीक यांची कन्या (थोरल्या)सत्यभामाबाई
• फडके यांची कन्या राधाबाई
• वाईकर रास्ते यांची कन्या वाराणशीबाई
• हरिभाऊ देवधर यांची कन्या कुसूबाई
• पेंडसे यांची कन्या सरस्वतीबाई
• अभ्यंकर यांची कन्या (धाकट्या)सत्यभामाबाई
• मराठे यांची कन्या लक्ष्मीबाई
• रिसबूड यांची कन्या गंगाबाई
• आठवले यांची कन्या
• गोखल्यांची मुलगी.

हेसुद्धा पाहा

• महाराष्ट्राचा इतिहास