देवबंद

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून

देवबंद हे उत्तर प्रदेशातील सहारनपूर जिल्ह्यातील एक गाव आहे. दार-उल-उलूम, देवबंद (उर्दू: دارالعلوم دیوبند) ही मुस्लीम धर्मातील अभ्यासकांची संस्था आहे. ही संस्था इस्लाम मध्या कट्टर अशा वहाबी पंथाचे शिक्षण भारतात देते. इजिप्त येथील मुस्लीम विद्यपीठानंतर या संस्थेचा दर्जा मुस्लीम धर्म अभ्यास जगतात वरचा मानला जातो. देशोदेशीचे विद्यार्थी येथे मुस्लीम धर्म, तत्त्वज्ञान इत्यादींचा अभ्यास करायला येतात.

इतिहास[संपादन]

या संस्थेची स्थापना इ.स. १८६६ मध्ये झाली. इ.स. १८५७ मध्ये इंग्रजांशी झालेल्या युद्धात मुस्लीम राज्यकर्त्यांचा पराभव झाला. तत्कालीन मुस्लीम राज्यकर्ते आणि जनता इस्लामच्या शिकवणुकीला विसरली म्हणून हा पराभव झाला, असा या पराभवाचा अर्थ लावला गेला होता असे मानले जाते. तेव्हा मुस्लिमांना इस्लामचे खरे शिक्षण देण्यासाठी त्यांनी देवबंद या हिंदू नाव असलेल्या गावी शाळा स्थापन केली. कालौघात त्या शाळेचा विस्तार वाढत ते विश्वविद्यालय झाले आहे. तेथे प्रामुख्याने कट्टर धार्मिक शिक्षणावरच भर दिला जातो असे विचारवंत मानतात. याच प्रकारचे एक विद्यापीठ बरेली येथे आहे. देवबंदमध्ये शिकलेल्या विद्यार्थ्यांना देवबंदी असे म्हणतात. देवबंद विद्यापीठामध्ये प्रामुख्याने पूर्व उत्तर प्रदेश आणि बिहार येथून मुस्लिम विद्यार्थी येतात. एकेकाळी देवबंद विद्यापीठाच्या अभ्यासकांनी भारताच्या फाळणीला विरोध केला होता. फाळणी केल्या नंतर भारताची इस्लामीकरण करता येणार नाही या विचारामुळे फाळणीला विरोध करण्यात आला होता.

परिणाम[संपादन]

या विद्यापीठातील सुशिक्षितांनी भारत, बांग्लादेश, पाकिस्तान येथे वैचारिक परिणाम साधले आहेत. तसेच अफगाणिस्तान, इंग्लंड आणि अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने येथील मुस्लीमांना संघठीत करण्यात मोठी भुमीका हे विद्यापीठ करत असते.

सद्य स्थिती[संपादन]

देवबंदचे महत्त्व लक्षात घेता सर्व भारतातील मुस्लीम विद्यार्थी तेथे धार्मिक शिक्षण घेण्यास येतात. इस्लामीच असलेला अहमदीया पंथ हा त्यांचा कट्टर विरोधक आहे

बाह्य दुवे[संपादन]