गुळवेल

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
गुळवेलाची पाने

गुळवेल किंवा गुडुची (शास्त्रीय नाव: Tinospora cordifolia, टिनोस्पोरा कॉर्डिफॉलिया) ही भारत, श्रीलंका, म्यानमार येथील उष्णकटिबंधीय प्रदेशांत आढळणारी एक वेल आहे. हीस अमृतवेल म्हणतात. या वनस्पतीचे सत्त्व औषधी म्हणून वापरतात. त्याला गुळवेलसत्त्व असे नाव आहे.

बाह्य दुवे[संपादन]







" गुळवेल एक नैसर्गिक अमृतकुंभ ...!!!"

गुळवेल ह्या वनस्पतीला आयुर्वेदात फार महत्त्व आहे. आयुर्वेदात गुळवेलाला अमृता हे नाव दिले आहे. नावाप्रमाणेच ही वनस्पती अमर आहे, जमिनीतील पाण्याची पातळी कमी झाली तरीही ही वनस्पती सहजतेने जिवंत राहते. भारतातील सर्व भागात ही वनस्पती सहज आढळते. या वनस्पतीच्या उपयोगासंदर्भात विविध ऋषींनी आयुर्वेदिक ग्रंथांमध्ये बरीच माहिती लिहून ठेवलेली आहे, ती पुढीलप्रमाणे-

" पिवेद वा षटफल सर्विरभयां वा प्रथो जयेत | त्रिफलाया: कषाय वा गुडूच्या रसमेव वा ||" - (चरकसहिंता )


" पिप्पला मधु संमिक्ष गुडूची स्वरसं पिबेत | जीर्णा ज्वर कफ प्लहिका सारोचक नाशनम्‌ || " -( भैषज्य रत्नावली )


" गुडूची कटुका तिक्ता स्वादुपाका रसायनी | संग्रहिणी कषायोष्णा लध्वी बल्याग्नि दीपनी || दोषज्याम्‌ तृडदाहमेहकासाश्च पाण्डुताम्‌ | कामला कुष्ठवातास्रज्वरकृमीवमीर्हरेत ||" -(भाव प्रकाश )

अशा विविध ग्रंथांमध्ये उल्लेख असलेल्या गुळवेलाची वेगवेगळ्या भाषांमध्ये असलेली नावे पुढीलप्रमाणे - Latin name - Tinospora cordifolia Willd , कुळनाव-Menispermaceae , संस्कृत नाव- अमृता, गुडूची, बल्ली, छिन्ना, मधुपर्णी, वत्सादनी, कुण्डलिनी. मराठी नाव- गुळवेल, अमृता. हिंदी नाव- गीलोय, गुडीच English name - Tinospora, वगैरे.

गुळवेलामधील रासायनिक घटक- ग्लुकोसिन, जिलोइन, १.२ टक्के स्टार्च, बर्व्हेरिन, ग्लुकोसाइड, गिलोइमिन, कॅसमेंथीन, पामारिन, रीनात्पेरिन, टिनास्पोरिक, उडनशील तेल, वसा, अल्कोहोल, ग्लिस्टोराल इत्यादी. या वनस्पतीमध्ये 'मायक्रोबॅक्टेरियम ट्युबरकुलॉसिस' (Tuber Culosis) व 'एस्केनीशिया कोलाई' या आतडे आणि मूत्रसंस्थेवर परिणाम करणाऱ्या रोगाणूला आणि अन्य विषाणू समूह व कृमी आदी नष्ट करण्याची क्षमता आहे.

औषधी उपयोग- नेत्र विकार, वमनविकार, सर्दी पडसे, संग्रहणी, पांडुरोग , प्रमेह, मूत्रविकार, यकृत विकार, ज्वर, कॅन्सर, त्रिदोषविकार, त्वचा रोग, मधुमेह, हृदयविकार, रक्तशर्कराविकार आदी विकारांवर गुळवेल हे एक उपयुक्त औषध आहे.