गुलजार

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
गुलजार

गुलज़ार(गुलजार) यांचे खरे नाव राम पूरणसिंह कालरा आहे. भारतातील एक कवी, गीतकार, हिंदी चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते अश्या बहुमुखी प्रतिभेचे धनी गुलज़ार यांचा जन्म ऑगस्ट १८, १९३६ रोजी पंजाबमधील दीना येथे झाला. हे ठिकाण सध्या पाकिस्तानात आहे.

बालपण[संपादन]

गुलजार यांना लहानपणापासून गीतांच्या भेंड्यांमध्ये भाग घ्यायला आवडत असे. त्यावरून त्यांना पुढे कविता व नंतर उत्तर हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीतात रस वाटू लागला. ते शेजाऱ्यांकडे जाऊन तंतुवाद्य वाजविण्याचा अभ्यास करीत. जेव्हा गुलजार महाविद्यालयात गेले तेव्हा ते नियमितपणे रविशंकर आणि अली अकबर खान यांच्यासारख्यांच्या वाद्यसंगीताच्या कार्यक्रमांना जाऊ लागले.

फाळणीनंतर[संपादन]

हिंदुस्तानची फाळणी झाल्यानंतर गुलजार यांचे कुटुंब फार वर्षे पाकिस्तानात राहू शकले नाही. ती मंडळी भारतात अमृतसरला आली आणि गुलजार मुंबईला. इथे ते एका मोटार गॅरेजमध्ये काम करू लागले, मुंबईत त्यांना हिंदी चित्रपटांचे आकर्षण वाटू लागले. फावल्या वेळात ते कविता करत. बिमल रॉय, हृषीकेश मुखर्जी आणि हेमंत कुमार यांना भेटून ते आपल्या कविता वाचून दाखवू लागले. परिणामी बंदिनी चित्रपटासाठी गुलजार यांनी ’मोरा अंग अंग लै ले, मुझे श्यामरंग दै दे’ हे गाणे लिहिले आणि ते बिमल रॉय यांचे पूर्णवेळाचे असिस्टंट झाले. ते गाणे अतिशय लोकप्रिय झाले आणि गुलजार यांना जिकडे तिकडे गीतलेखनासाठी बोलावणी येऊ लागली.

नंतरच्या काळात गुलजार यांनी हृषीकेश मुखर्जी, असित सेन यांच्या चित्रपटांसाठीही गीते लिहिली.


गुलज़ार यांची गीतशैली[संपादन]

गुलज़ार हे हिंदी चित्रपट सृष्टीत आपल्या विशिष्ट शब्दशैलीने परिचित आहेत. गुलज़ार यांच्या गीतांमध्ये ठिकठिकाणी ज्या सामान्यतः गीतांमध्ये वापरल्या जात नाहीत, अश्या प्रतिमा वापरलेल्या आढळतात.

उदाहरण म्हणून काही गीते :

  • ’सत्य” चित्रपटील अतिशय लोकप्रिय गीत- "सपने में मिलती हैं!" हे गीत नावीन्यपूर्ण प्रतिमा वापरून अगदी हृदयंगम झाले आहे.

सारा दिन सडकों पे खाली रिक्षे सा पीछे पीछे फिरता हैं ।

  • बंटी और बबली मधील

आँखें भी कमाल करती हैं पर्सनल से सवाल करती हैं. हे फक्त काही नमुने. गुलज़ार यांचे प्रत्येक गीत अशा प्रतिमांनी भरपूर असते.

  • ओंकारामधील बीडी आणि नमक इश्क़ का

गुलज़ार-एक गीतकार[संपादन]

गुलज़ार यांनी पुढील चित्रपटांसाठी गीते लिहिली आहेत.

  • आनंद (१९७०)
  • ओंकारा(२००६)
  • खामोशी (१९६९)
  • गुड्डी (१९७१)
  • जान-ए-मन(२००६)
  • थोडीसी बेवफाई
  • दो दूनी चार (१९६८)
  • नमकहराम (१९७३)
  • बंटी और बबली(२००५)
  • बावर्ची (१०७२)
  • सफर (१०७०)

गुलजार यांनी निर्माण केलेले चित्रपट[संपादन]

  • अंगूर (१९८१)
  • अचानक (१९७३)
  • आँधी (१९७५)
  • किनारा (१९७७)
  • कोशिश (१९७२)
  • खुशबू (१९७५)
  • नमकीन (१९८२)
  • परिचय (१९७२)
  • मीरा (१९७९)
  • मेरे अपने (१९७१)
  • मौसम (१९७५)
  • लेकिन (१९९०)



गुलजार यांची पुस्तके[संपादन]

  • बोस्की (कवितासंग्रह)
  • तक़सीम (हिंदी कथासंग्रह)
  • देवडी (मूळ हिंदी कथासंग्रहाचा मराठी अनुवाद-अनुवादक अंबरीश मिश्र)
  • धुआँ ( हिंदी कथासंग्रह)


(अपूर्ण)