उच्च रक्तदाब

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
उच्च रक्तदाब
वर्गीकरण व बाह्यदुवे
आय.सी.डी.-१० I10,I11,I12,
I13,I15
आय.सी.डी.- 401
ओ.एम.आय.एम. 145500
मेडलाइनप्ल्स 000468
इ-मेडिसिन med/1106
मेडिकल सब्जेक्ट हेडिंग्ज D006973

उच्च रक्तदाब म्हणजे वय व इतर वर्गीकरण केलेल्या रक्तदाबापेक्षा जास्त दाब होय. याचा अर्थ रक्त धमन्यांमध्ये तणाव निर्माण होणे होय.सामान्यतः रक्तदाब १२०/८० पेक्षा कमी पाहिजे आणि १२०/८० तथा १३९/८९ च्या दरम्यान च दाब "पूर्व उच्च रक्तदाब" म्हणून ओळखला जातो तसेच १४०/९० पेक्षा अधिकच रक्तदाब "उच्च रक्तदाब" म्हणून ओळखला जातो.

रक्तदाबाचे वर्गीकरण[संपादन]

जे.एन.सी.७ नुसार रक्तदाबाप्रमाणाचे वर्गीकरण केले जाते. ते खालील प्रमाणे आहे.

प्रकार प्रकुंचनीयरक्तदाबमिमी पारा अनुशिथिलनीयरक्तदाब मिमी पारा
साधारण रक्तदाब ९०-११९ मिमी ६०-७९
रक्तदाब १२९-१३९ ८०-८९
उच्च रक्तदाब अवस्था१ १४०-१५९ ९०-९९
उच्च रक्तदाब अवस्था२ ≥१६० ≥१००

कारणे[संपादन]

शरीरात स्निग्ध पदार्थ वाढले की ते हातापायांच्या लहान- लहान रक्तवाहिन्यांमध्ये जमा होतात. त्यामुळे रक्तप्रवाहाला अडथळा निर्माण होतो आणि रक्तदाब वाढतो यास रक्तदाब विकार म्हणतात. या विकारास खालील गोष्टी कारणीभूत ठरतात.

  • व्यायामाचा अभाव
  • अतिताण
  • खाण्यापिण्याच्या आणि झोपण्याच्या वेळा न पाळण्याची जीवनशैली
  • आहारात जंक फूड/फास्ट फूड चा समावेश
  • स्थूलता
  • अनुवंशिकता
  • चिंता , राग, भीती इत्यादि मानसिक विकार
  • आनुवंशिक कारणे
  • आहारात मिठाचे प्रमाण अधिक असणे
  • वजन जास्त असणे

इतर कारणे[संपादन]

ही प्रमुख कारणे असली तरी अजून इतर कारणे असू शकतात जसे,

रक्तदाबाचे दुष्परिणाम[संपादन]

वाढलेला रक्तदाब हा मेंदुलाधील वाहिन्या फुटण्याचे कारण असू शकतो. मेंदूमधील वाहिनी फुटल्यास मेंदूत रक्तस्त्राव होतो. हे रक्त काही काळाने गोठते. रक्ताची ही गुठळी मेंदूवर दाब निर्माण करते. मेंदूचा जो भाग दाबला जातो तो भाग शरीरातील ज्या भागाचे नियंत्रण करीत असतो तो शरीराचा अवयव लुळा पडतो आणि यालाच लकवा असे म्हणतात. थोडक्यात वाढलेला रक्तदाब लकवा निर्माण करू शकतो. लकवा होण्यामागचे कारण बहुदा अनियंत्रित रक्तदाब हेच असते.

विकाराची लक्षणे[संपादन]

उच्च रक्तदाब हा विकार हळूहळू वाढत जाणारा आहे. या विकारात चालल्यावर दम लागणे, छातीत धडधड, एकदम उभे राहिल्यास किंवा एकदम खाली बसल्यास चक्कर आल्यासारखे वाटणे, पायावर आणि चेहऱ्या सूज येणे अशी ही लक्षणे दिसून येतात.

पडताळणी[संपादन]

रक्तदाब वाढल्याचे दिसून आल्यास रुग्णाच्या तपासण्या करणे गरजेचे असते.

  • इसीजी' इलेक्ट्रोकार्डिओग्रॅम द्वारे यात हृदयाच्या कप्प्यांवर किती ताण पडला आहे याचा शोध घेणे.
  • हृदयाची सोनोग्राफी एकोकार्डिओग्रॅम द्वारे उच्च रक्तदाबाचा त्रास जुना आहे की नुकताच सुरू झाला आहे हे शोधणे.
  • रक्ताची तपासणी करून रक्तातील साखर, लिपिड प्रोफाईलच्या पातळ्या आणि युरिक अ‍ॅसिडची पातळी तपासली जाते.

उपाय[संपादन]

नियमित पोहणे, योगासने, प्राणायाम, व्यायाम याचा रक्तदाब नियंत्रणात आणण्यासाठी उपयोग होतो. मिठाचे आहारातील प्रमाण कमी करण्यानेही दाब कमी होतो.

रक्तदाबाचे दुष्परिणाम

उपचार[संपादन]

रक्तदाब नियंत्रित ठेवणे गरजेचे आहे. त्यासाठी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधे घ्यावीत. रक्तदाबाची औषधे एकदा सुरु केल्यास ती मनाने बंद करू नयेत. रक्तदाबाची औषधे शक्यतो आयुष्यभर घ्यावी लागतात.