अॅल्बर्ट आइन्स्टाइन

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
(अल्बर्ट आइनस्टाइन या पानावरून पुनर्निर्देशित)
अॅल्बर्ट आइन्स्टाइन
Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg
ओरेन जे. टर्नर याने काढलेले आइन्स्टाइनचे छायाचित्र (इ.स. १९४७)
जन्म मार्च १४, इ.स. १८७९
उल्म, व्युर्टेंबर्ग, जर्मनी
मृत्यू एप्रिल १८, इ.स. १९५५
प्रिन्स्टन, न्यू जर्सी, अमेरिका
निवासस्थान जर्मनी, इटली, स्वित्झर्लंड, अमेरिका
नागरिकत्व जर्मन (इ.स. १८७९-इ.स. १८९६, इ.स. १९१४-इ.स. १९३३)

स्विस (इ.स. १९०१-इ.स. १९५५)
अमेरिकन (इ.स. १९४०-इ.स. १९५५)

धर्म ज्यू
कार्यक्षेत्र भौतिकशास्त्र
कार्यसंस्था त्स्युरिक विद्यापीठ
चार्ल्स विद्यापीठ, प्राग
प्रशियन अकॅडमी ऑफ सायन्सेस
कायसर विल्हेल्म इन्स्टिट्यूट

लायडन विद्यापीठ
इन्स्टिट्यूट फॉर ऍडव्हान्स्ड स्टडी

प्रशिक्षण ईटीएच्‌ त्स्युरिक
ख्याती सापेक्षतावाद
पुरस्कार Nobel prize medal.svg भौतिकशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक (इ.स. १९२१)
कॉप्ली पदक (इ.स. १९२५)
माक्स प्लांक पदक (इ.स. १९२९)

अ‍ॅल्बर्ट आईन्स्टाइन (जर्मन: Albert Einstein ;) (मार्च १४, इ.स. १८७९ - एप्रिल १८, इ.स. १९५५) हे एक सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रज्ञ होते आणि सार्वकालिक सर्वश्रेष्ठ वैज्ञानिकांपैकी एक म्हणून ते गणले जातात. सापेक्षतावादाचा सिद्धान्त, (विशेष सिद्धान्त, सामान्य सिद्धान्त), प्रकाशीय विद्युत परिणाम, पुंजभौतिकी, विश्वशास्त्र, विश्वरचनाशास्त्र वगैरे क्षेत्रांमध्ये त्यांनी विशेष योगदान दिले आहे. त्यापैकी प्रकाशीय विद्युत परिणाम या सिद्धान्तासाठी आणि "त्यांच्या सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्राच्या सेवेसाठी" इ.स. १९२१ साली त्यांना नोबेल पुरस्कार देऊन "सन्मानित" केले गेले. आइन्स्टाइन यांना त्यांच्या सापेक्षतावादाच्या सिद्धान्तानंतर जगभर अफाट प्रसिद्धी मिळाली आणि ते जगातील प्रसिद्ध चेहर्‍यांपैकी एक बनले. "आइन्स्टाइन" या नावाचा अनेक ठिकाणी वापर (आणि/किंवा गैरवापर) होऊ लागला. त्या प्रकारांमुळे वैतागलेल्या आइन्स्टाइन यांनी "अ‍ॅल्बर्ट आइन्स्टाइन" ची व्यापारचिन्ह म्हणून नोंदणी केली. एका शास्त्रज्ञाला त्याची इतकी प्रसिद्धी असणे आणि त्यामुळे होणारे परिणाम याचा अनुभव नसावा. आज बुद्धिमत्ता आणि आइन्स्टाइन हे एक प्रकारे समीकरणच बनले आहे.

चरित्र[संपादन]

बालपण[संपादन]

अ‍ॅल्बर्ट आइन्स्टाइन यांचा जन्म जर्मनी देशातील वुर्टेंबर्गमधील उल्म या गावामध्ये झाला, उल्म स्टुटगार्टपासून सुमारे १०० किलोमीटर अंतरावर आहे. त्यांचे वडील हर्मन आइन्स्टाइन हे व्यवसायाने विक्रेता होते आणि त्यांनी नंतर विद्युत-रासायनिक पदार्थांशी निगडित कारखाना काढला. अ‍ॅल्बर्टच्या आईचे नाव पौलिन होते आणि त्या गृहिणी होत्या. ते एक ज्यू कुटुंब होते. अ‍ॅल्बर्ट तेथील एक कॅथॉलिक प्राथमिक शाळेत शिकले आणि त्यांच्या आईच्या आग्रहामुळे त्यांनी व्हायोलिन या तंतुवाद्याचे काही धडे घेतले.

पाच वर्षे वयाचा असताना अ‍ॅल्बर्टला त्यांच्या वडिलांकडून एक होकायंत्र भेट मिळाले आणि त्या होकायंत्राच्या सुईवर "रिकाम्या जागेतील काहीतरी गोष्टीचा" प्रभाव पडत आहे ही गोष्ट त्यांना उमगली. नंतरच्या आयुष्यात, अ‍ॅल्बर्ट त्या अनुभवाचा उल्लेख त्यांच्या आयुष्यातील सर्वांत महत्त्वाच्या अनुभूतींमधील एक असे सांगत.

शाळेतील दिवस[संपादन]

अ‍ॅल्बर्ट यांना शाळेतील दिवसात धीम्या गतीने शिकणारा समजण्यात येत असे. कदाचित या मागील कारण आरोग्यविषयक बाबींशी निगडित असावे. परंतु सापेक्षतावादाच्या सिद्धान्ताचे काही श्रेय त्यांनी त्यांच्या धीम्या गतीने शिकण्याला दिले, कारण इतरांच्या तुलनेत काळ आणि अवकाश हे उशिराने शिकल्यामुळे ते एकप्रकारे प्रगत पद्धतीने विचार करू शकले.

दंतकथा[संपादन]

अ‍ॅल्बर्टच्या धीम्या गतीने शिकण्याला एक दंतकथा जोडली गेली. अ‍ॅल्बर्ट हे गणित विषयात कच्चे होते आणि त्या विषयात वारंवार नापास झाल्याने त्यांच्या शिक्षकाने त्यांना त्या कारणास्तव शाळेबाहेर काढले (आणि वगैरे). पुढे जेव्हा सापेक्षतावादाच्या सिद्धान्तानंतर त्या शिक्षकांनी त्यांचे प्रामाणिक मत व्यक्त केले की "अ‍ॅल्बर्टसारखा मुलगा असा शोध लावेल हे तेव्हा स्वप्नातही वाटले नाही आणि आताही ते खरे वाटत नाही". परंतु त्या मागील खरे कारण असे आहे की त्या वर्षी श्रेणीबदलाच्या नव्या नियमांमुळे थोडा गोंधळ उडाला होता. त्यामुळे या दंतकथेचा जन्म झाला असावा.

जर्मनीतून स्थलांतर[संपादन]

इ.स. १९३३ साली आइन्स्टाइनने अ‍ॅडॉल्फ हिटलर याच्या नेतृत्वाखालील वाढत्या नाझी शक्तीचा प्रभाव लक्षात घेऊन जर्मनीतून अमेरिकेत हलायचे ठरवले.

हेसुद्धा पाहा[संपादन]

विकिक्वोट
अॅल्बर्ट आइन्स्टाइन हा शब्द/शब्दसमूह
विकिक्वोट, या मुक्त मराठी अवतरणकोशात पाहा.

बाह्य दुवे[संपादन]