अमोल पालेकर

विकिपीडिया, मुक्‍त ज्ञानकोशातून
अमोल पालेकर

टीच एड्ससाठी ध्वनिमुद्रण करताना अमोल पालेकर (इ.स. २००९)
जन्म अमोल कमलाकर पालेकर
२४ नोव्हेंबर[१], इ.स. १९४४
मुंबई, ब्रिटिश भारत
राष्ट्रीयत्व भारतीय
कार्यक्षेत्र अभिनय, दिग्दर्शन
कारकीर्दीचा काळ इ.स. १९७१ -आजपर्यंत
भाषा मातृभाषा: मराठी
अभिनय: मराठी, हिंदी
प्रमुख चित्रपट गोलमाल (हिंदी चित्रपट), रजनीगंधा
पुरस्कार फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार (इ.स. १९७९)
वडील कमलाकर पालेकर [२]
आई सुहासिनी पालेकर [२]
पत्नी संध्या गोखले
अधिकृत संकेतस्थळ

अमोल कमलाकर पालेकर (२४ नोव्हेंबर, इ.स. १९४४; मुंबई, ब्रिटिश भारत - हयात ) हे मराठी चित्रपटसृष्टीतीलहिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक अभिनेते, दिग्दर्शक, चित्रकार आहेत.[१]

कारकीर्द[संपादन]

पालेकर यांनी सत्यदेव दुबे यांच्याबरोबर मराठी प्रयोगात्मक नाटकात रंगभूमीवर पदार्पण केले आणि नंतर "अनिकेत" या नावाची स्वतःची नाट्यसंस्था १९७२ मध्ये सुरू केली. त्यांनी चित्रपटातील अभिनयाची सुरुवात इ.स. १९७१ सालच्या शांतता! कोर्ट चालू आहे या सत्यदेव दुबे दिग्दर्शित मराठी चित्रपटातून केली. या चित्रपटापसून नवीन मराठी चित्रपट चळवळ सुरू झाली असे समजले जाते.[३].

इ.स. १९७४ मध्ये अमोल पालेकर यांनी बासू चॅटर्जी यांच्या रजनीगंधा आणि छोटीसी बात या कमी खर्चात केलेल्या पण गाजलेल्या चित्रपटांत काम केले. यातूनच आणखी विनोदी चित्रपटांतून त्यांना "मध्यमवर्गीय" माणसाच्या भूमिका मिळत गेल्या. नरम गरम, गोलमाल हे असे चित्रपट आहेत.

गोलमाल चित्रपटासाठी त्यांना इ.स. १९७९ मध्ये फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार मिळाला. इ.स. १९८२ मध्ये त्यांनी ओलंगल या मल्याळम चित्रपटात रवीची भूमिका केली, नंतर हा चित्रपट हिंदीत मासूम नावाने करण्यात आला.

मराठी चित्रपट आक्रीत पासून अमोल पालेकर यांनी दिग्दर्शनाची सुरुवात केली. त्यांनी दिग्दर्शित केलेला पहेली हा चित्रपट इ.स. २००६ मध्ये सर्वोत्कृष्ट परदेशी चित्रपटासाठीच्या ऑस्कर पुरस्कारासाठी भारतातर्फे अधिकृतरीत्या पाठविण्यात आला. पण तो अखेरच्या नामांकनांपर्यंत पोचला नाही.

मराठी बरोबरच कानडी, बंगाली, मल्याळम या भाषांतील अमोल पालेकर यांच्या चित्रपटांना समीक्षकांनी वाखाणले आहे. दिग्दर्शक म्हणून त्यानी स्त्रियांचे चित्रण अधिक संवेदनशीलपणे केले. भारतीय साहित्यातील अभिजात कथांवर त्याचे काही चित्रपट आधारलेले आहेत. अमोल पालेकर यांच्या चित्रपटांतून आधुनिक दृष्टिकोन असतो.

त्यांनी आपला आवाज टीच एड्स या समाजसेवी संस्थेने तयार केलेल्या एड्ससाठीच्या शैक्षणिक संगणकप्रणालीत वापरला आहे.[४]

वैयक्तिक जीवन[संपादन]

अमोल पालेकर हे मुंबईतील कमलाकर आणि सुहासिनी पालेकर यांच्या मध्यमवर्गीय कुटुंबात जन्मले. त्यांचे वडील पोस्टात काम करत असत, आणि आई खाजगी कंपनीत काम करत होती. त्यांच्या निलू, रेखा आणि उन्नती या तीन बहिणी आहेत[२]. अमोल पालेकर हे जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट्‌सचे विद्यार्थी होते. त्यांच्या रेखाटनांचे आणि चित्रांचे मुंबईत प्रदर्शन करण्यात आले होते. त्यांच्या पहिल्या पत्नी चित्रा यांच्यापासून विभक्त झाल्यावर त्यांनी संध्या गोखले यांच्याशी दुसरे लग्न केले आहे[२][५][६] पालेकर स्वतःला देवाच्या बाबतीत अनभिज्ञ मानतात.[७].

अमोल पालेकरांनी भूमिका केलेली नाटके[संपादन]

मराठी:

  • अवध्य
  • आपलं बुवा असं आहे
  • काळा वजीर पांढरा घोडा
  • गार्बो
  • गोची
  • पार्टी
  • पुनश्च हरि ॐ
  • मी राव जगदेव मार्तंड
  • मुखवटे
  • राशोमान
  • वासनाकांड

हिंदी :

  • आधे अधुरे
  • चूप कोर्ट चालू है
  • पगला घोडा
  • सुनो जनमेजय
  • हयवदन

अमोल पालेकर यांनी दिग्दर्शित केलेले किंवा निर्मिती केलेले चित्रपट[संपादन]

  • आक्रीत (मराठी)
  • थोडासा रूमानी हो जाय (हिंदी)
  • धूसर(मराठी)
  • ध्यासपर्व
  • पहेली (हिंदी)

मानसन्मान[संपादन]

गोव्यात आंतराष्ट्रीय फिल्म फेस्टिवल,२०१० प्रसंगी

पुरस्कार[संपादन]

रंगभूमीसाठी योगदान[संपादन]

अमोल पालेकर यांनी प्रायोगिक रंगभूमीसाठीच आपले बरेचसे योगदान दिले. व्यावसायिक रंगभूमीवर ते फारसे रमले नाहीत. त्यामुळे पालेकरांनी व्यावसायिक रंगभूमीवर फार कमी नाटके केली. आपलं बुवा असं आहे, मुखवटे, मी राव जगदेव मार्तंड ही त्यांची नाटके गाजली. दामू केंकरेंबरोबर काम करण्यासाठी आणि अनिकेत या त्यांच्या नाट्यसंस्थेला झालेले कर्ज फेडण्यासाठी पालेकरांनी आपलं बुवा असं आहे हे नाटक केले. मराठी रंगभूमीसाठी त्यांनी बादल सरकार महोत्सव, विजय तेंडुलकर महोत्सव यासारखे महोत्सवही भरवले.

चित्रपटसृष्टीतील योगदान[संपादन]

दिग्दर्शक आणि निर्माता म्हणून[संपादन]

  • ’वी आर ऑन..होऊन जाऊ द्या’ या नावाचा एक हलकाफुलका विनोदी मराठी चित्रपट अमोल पालेकर यांनी दिग्दर्शित केला आहे. त्या चित्रपटात मकरंद अनासपुरे, सतीश आळेकर, आनंद इंगळे, विजय केंकरे, वंदना गुप्ते, मनोज जोशी, सुहासिनी परांजपे, दिलीप प्रभावळकर, रमेश भाटकर, उपेंद्र लिमये, पुष्कर श्रोत्री आणि अशोक सराफ, निवेदिता सराफ, यांच्या सारखे २० प्रसिद्ध मराठी कलावंत काम करीत आहेत. पटकथा, सहदिग्दर्शन आणि निर्मिती पालेकरांच्या पत्नी संध्या गोखले यांची आहे.

अभिनेता म्हणून[संपादन]

वर्ष/साल चित्रपट भूमिका सह-कलाकार
इ.स. १९७४ रजनीगंधा संजय विद्या सिन्हा
इ.स. १९७५ छोटी सी बात अरुण विद्या सिन्हा, असराणी, अशोक कुमार
इ.स. १९७६ चितचोर विनोद झरीना वहाब
इ.स. १९७६ घरोंदा सुदीप झरीना वहाब
इ.स. १९७७ भूमिका केशव दळवी स्मिता पाटील, नसिरुद्दीन शाह, अनंत नाग
इ.स. १९७७ टॅक्सी टॅक्सी देव जाहिरा, रीना रॉय, अरुणा इराणी
इ.स. १९७८ दामाद रंजिता
इ.स. १९७९ बातों बातों में टोनी ब्रिगांझा टीना मुनीम, डेविड, असराणी
इ.स. १९७९ गोलमाल राम प्रसाद शर्मा /
लक्ष्मण प्रसाद शर्मा
बिंदिया गोस्वामी, उत्पल दत्त
इ.स. १९७९ दो लडके दोनों कडके हरी नवीन निश्चल
इ.स. १९७९ मेरी बीवी की शादी भगवंत कुमार बरतेंदू "भागू " रंजिता, अशोक सराफ
इ.स. १९८० 'आँचल किशन लाल राखी, राजेश खन्ना
इ.स. १९८० अपने पराये चंद्रनाथ शबाना आझमी, गिरीश कर्नाड, उत्पल दत्त
इ.स. १९८१ नरम गरम राम ईश्वर प्रसाद स्वरूप संपत, उत्पल दत्त, ए . के . हनगल
इ.स. १९८२ ओळंगळ (मल्याळी) रवी चाततान पूर्णिमा जयाराम, अदूर भासी
इ.स. १९८३ श्रीमान श्रीमती मधु गुप्ता संजीव कुमार, राखी, राकेश रोशन
इ.स. १९८३ रंग बिरंगी अजय शर्मा परवीन बाबी, फारूक शेख, दीप्ति नवल
इ.स. १९८४ तरंग राहुल स्मिता पाटील, श्रीराम लागू, गिरीश कर्नाड
इ.स. १९८४ आदमी और औरत माहुया रॉय चौधुरी , कल्याण चॅटर्जी
इ.स. १९८५ खामोश हिमसेल्फ नसिरुद्दीन शाह, शबाना आझमी
इ.स. १९८५ झुठी इन्स्पेक्टर कमाल नाथ रेखा, राज बब्बर
इ.स. १९८६ बात बन जाए येशवंतराव भोसले झीनत अमान, उत्पल दत्त
इ.स. १९९४ तीसरा कौन ? सी . के . कदम चंकी पांडे, सतीश शाह, राकेश बेदी
इ.स. २००१ अक्स द डिफेन्स मिनिस्टर अमिताभ बच्चन, रवीना टंडन, मनोज वाजपेयी
इ.स. २००९ समांतर (मराठी चित्रपट) केशव वझे शर्मिला टागोर, मकरंद देशपांडे

अन्य भाषेतील चित्रपट[संपादन]

  • मदर (बंगाली) (सहकलाकार - शर्मिला टागोर आणि दीपंकर डे )
  • कलंकिनी (बंगाली) (सहकलाकार - ममता शंकर, दिग्दर्शक - धीरेन गांगुली )
  • चेना अचेना (बंगाली) (सहकलाकार - तनुजा आणि सौमित्र चटर्जी )
  • कन्नेश्वर राम (कन्नड) (सहकलाकार - अनंत नाग आणि शबाना आझमी – दिग्दर्शक - एम .एस .साठ्यू )
  • पेपर बोट्स (कन्नड आणि इंग्रजी) (सहकलाकार-दीपा, दिग्दर्शक - पट्टाभिराम रेड्डी )
  • ओळंगळ (मल्याळम) (सहकलाकार - जयराम आणि अंबिका, दिग्दर्शक - बालू महेंद्र )

चित्रपटाच्या पडद्यावर गाजलेली गाणी(आवाज पार्श्वगायकाचा)[संपादन]

  • आजसे पहले आजसे ज्यादा
  • आनेवाला पल जानेवाला हैं
  • गोरी तेरा गाँव बडा प्यारा
  • जब दीप जले आना
  • जानेमन, जानेमन
  • तुम्हें हो ना हो
  • तू जो मेरे सूर मे
  • दो दीवाने शहर में
  • रजनीगंधा फूल तुम्हारे
  • शाम रंग रंगा रे, हर पल मेरा रे
  • सपने में देखा सपना
  • सुनिये, कहिये

संदर्भ[संपादन]

  1. १.० १.१ 'आपल्यातीलच एक' थोडासा रूमानी झाला तेव्हा...[मृत दुवा]. लोकसत्ता. “२४ नोव्हेंबर हा अमोल पालेकर यांचा वाढदिवस. त्यानिमित्त त्यांचा याच कार्यक्रमात सत्कार करण्यात आला.” (मराठी मजकूर)
  2. २.० २.१ २.२ २.३ अमोल पालेकर: बातों बातोंमें
  3. Chronology of Indian Cinema at upperstall
  4. "Star touch to animated film on HIV/AIDS". 
  5. Silvers of the year.
  6. "Amol Palekar is back in action, this time with an English language ...". 
  7. Amol Palekar at ibnlive

बाह्य दुवे[संपादन]